English
اعمال فیلتر
0 نظر
مختار؛ خون‌خواه کربلا
عناوین این مقاله
با کلیک روی هر عنوان به محتوای مربوط به آن هدایت می شویدمختار ثقفی؛ خون‌خواه شهدای کربلا در نگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام
نسب و خاندان مختار
مختار، فرزند ابوعبید بن مسعود ثقفی، در سال نخست هجرت متولد شد. پدرش، ابوعبید، از بزرگان اصحاب رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بود که در سال سیزدهم هجری، از سوی خلیفه دوم به فرماندهی سپاه مسلمانان در عراق منصوب شد.
اصبغ بن نباته، از اصحاب وفادار امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام، می‌گوید:
«روزی امیرالمؤمنین علیه‌السلام را دیدم که مختار را، درحالی‌که طفل کوچکی بود، بر زانوی خود نشانده بود و با محبت و مهربانی دست بر سر او می‌کشید و می‌فرمود: یا کَیِّسُ، یا کَیِّسُ؛ ای هوشمند و زیرک.»
در برخی منابع آمده است که به همین مناسبت، پیروان مختار را «کیسانیه» نامیده‌اند؛ بااین‌حال، مختار را نمی‌توان وابسته به عقاید این فرقه دانست؛ زیرا او به امامت اهل‌بیت علیهم‌السلام اعتقاد داشت و در سخنان و عملکرد خود، بارها وفاداری‌اش به خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را نشان داد.
مادر مختار، «دومه بنت وهب»، نیز از زنان برجسته و بافضیلت تاریخ اسلام به شمار می‌رفت. درباره او گفته‌اند که زنی سخنور، خردمند، باتدبیر و برخوردار از شخصیتی استوار بود.
حضور مختار در میدان نبرد
مختار از دوران نوجوانی با میدان جهاد و مبارزه آشنا شد. او در سیزده‌سالگی در جنگی بزرگ شرکت کرد. هنگامی که سپاه اسلام برای نبرد با لشکر کسری، از مدینه به‌سوی عراق و ایران حرکت کرد، فرماندهی این لشکر از طرف خلیفه دوم به ابوعبید، پدر مختار، سپرده شد.
ابوعبید، فرزند سیزده‌ساله خود را نیز در این بسیج عمومی شرکت داد. بدین ترتیب، مختار در نوجوانی در شمار رزمندگانی قرار گرفت که برای نخستین بار در جنگی بزرگ و سرنوشت‌ساز حضور پیدا می‌کردند.
ویژگی‌های فردی و اخلاقی مختار
مختار مردی شجاع و دلیر بود که به‌آسانی از چیزی هراس به دل راه نمی‌داد. او از عقل، درایت و قدرت پاسخ‌گویی بالایی برخوردار بود و در موقعیت‌های دشوار، حاضر‌جواب و هوشمندانه سخن می‌گفت.
سخاوت، فراست، زیرکی، بلندهمتی و تیزبینی از دیگر ویژگی‌های او بود. مختار مسائل را به‌سرعت درک می‌کرد و در میدان‌های نبرد، استوار و مقاوم بود. دوستی او با اهل‌بیت علیهم‌السلام و دشمنی‌اش با دشمنان آنان نیز در میان مردم شهرت فراوان داشت.
اعتراض شجاعانه به عبیدالله بن زیاد
پس از واقعه عاشورا و تسلط عبیدالله بن زیاد بر شهر کوفه، شیعیان و طرفداران اهل‌بیت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به‌شدت سرکوب شدند. ابن زیاد بر فراز منبر مسجد کوفه، به امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام و فرزندان آن حضرت اهانت کرد.
ازآنجاکه در روزهای پیش از آن، شماری از معترضان به شهادت رسیده بودند، کسی جرئت پاسخ‌گویی به ابن زیاد را نداشت. سکوتی سنگین بر مسجد حکم‌فرما شده بود که ناگهان فریاد خشم‌آلود مختار از گوشه مسجد برخاست و ابن زیاد را به وحشت انداخت.
مختار، همچون شیری خشمگین، بر فرزند سمیه فریاد زد:
«وای بر تو، ای ابن زیاد! آیا به علی و حسین علیهماالسلام اهانت می‌کنی؟ دهانت شکسته باد! تو اصلاً کیستی؟ آن تهمت‌هایی که بر زبان آوردی، شایسته خودت و امیرت یزید است، نه حسین و خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله.»
این اعتراض شجاعانه در شرایطی صورت گرفت که کوچک‌ترین مخالفت با حکومت ابن زیاد می‌توانست به زندان، شکنجه یا شهادت شخص معترض منتهی شود.
اخلاص و عبادت مختار
مختار تنها مرد میدان جنگ و سیاست نبود، بلکه در زندگی شخصی خود نیز روحیه‌ای عبادی داشت. او پس از به‌دست‌گرفتن حکومت و مجازات قاتلان امام حسین علیه‌السلام، بسیاری از روزها را به شکرانه این توفیق روزه می‌گرفت و می‌گفت:
«این روزه‌ها برای شکرگزاری است.»
پس از مجازات حرمله، قاتل طفل شیرخوار امام حسین علیه‌السلام، مختار از اسب پیاده شد، دو رکعت نماز به‌جا آورد و سجده‌ای طولانی کرد. این رفتار نشان می‌داد که او موفقیت خود در انتقام‌گرفتن از جنایت‌کاران کربلا را صرفاً یک پیروزی سیاسی یا نظامی نمی‌دانست، بلکه آن را نعمتی الهی و توفیقی برای یاری خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به شمار می‌آورد.
مختار در نگاه اهل‌بیت علیهم‌السلام
با مراجعه به روایات و گزارش‌هایی که درباره برخورد ائمه علیهم‌السلام با مختار و خاندان او نقل شده است، می‌توان دریافت که قیام و اقدامات مختار مورد توجه و تأیید اهل‌بیت علیهم‌السلام قرار داشته است. در ادامه، به برخی از این روایات اشاره می‌شود.
پیش‌گویی امیرالمؤمنین علیه‌السلام درباره قیام مختار
مقدس اردبیلی روایتی را از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام نقل کرده است که آن حضرت فرمود:
«به‌زودی فرزندم حسین علیه‌السلام کشته خواهد شد؛ ولی دیری نخواهد گذشت که جوانی از قبیله ثقیف قیام خواهد کرد و از این ستمکاران انتقام خواهد گرفت.»
بر اساس این روایت، امیرالمؤمنین علیه‌السلام از قیام مردی از قبیله ثقیف و مجازات قاتلان امام حسین علیه‌السلام خبر داده بود.
دعای امام سجاد علیه‌السلام برای مختار
عمر بن علی بن الحسین علیهماالسلام، فرزند امام سجاد علیه‌السلام، نقل می‌کند:
هنگامی که سر عبیدالله بن زیاد و عمر بن سعد را نزد امام سجاد علیه‌السلام آوردند، آن حضرت به سجده افتاد و فرمود:
«خدا را سپاس می‌گویم که انتقام مرا از دشمنانم گرفت.»
سپس امام سجاد علیه‌السلام مختار را دعا کرد و فرمود:
«خداوند به مختار پاداش خیر عطا فرماید.»
این سخن امام سجاد علیه‌السلام به‌روشنی نشان می‌دهد که مجازات قاتلان امام حسین علیه‌السلام، موجب خشنودی آن حضرت شده و مختار به سبب این اقدام، مورد دعای امام قرار گرفته است.
گفت‌وگوی امام باقر علیه‌السلام با فرزند مختار
عبدالله بن شریک می‌گوید:
در روز عید قربان به محضر امام باقر علیه‌السلام رفتم. آن حضرت تکیه داده بود و من روبه‌روی ایشان نشستم. در این هنگام، مردی از اهل کوفه وارد شد و خواست دست امام باقر علیه‌السلام را ببوسد؛ اما حضرت اجازه نداد.
سپس امام علیه‌السلام از او پرسید:
«تو کیستی؟»
عرض کرد:
«من ابومحمد، حَکَم بن مختار هستم.»
او در ابتدا با فاصله‌ای از امام باقر علیه‌السلام نشسته بود؛ اما هنگامی که خود را معرفی کرد، امام دست خود را به‌سوی او دراز کرد و او را در کنار خویش نشاند.
فرزند مختار به امام باقر علیه‌السلام عرض کرد:
«مردم درباره پدرم سخنان بسیاری می‌گویند؛ اما به خدا سوگند، هرچه شما درباره پدرم بفرمایید، همان حق است و مردم هرچه می‌خواهند بگویند.»
امام باقر علیه‌السلام فرمود:
«مردم درباره پدرت چه می‌گویند؟»
او پاسخ داد:
«می‌گویند پدرم، مختار، دروغ‌گو بوده است؛ اما من هرچه شما بفرمایید، می‌پذیرم.»
امام باقر علیه‌السلام فرمود:
«سبحان‌الله! پدرم به من خبر داد که مهریه مادرم را مختار برای او فرستاده است. آیا مختار نبود که خانه‌های ما را آباد کرد، قاتلان ما را کشت و به خون‌خواهی ما برخاست؟»
این سخنان امام باقر علیه‌السلام، پاسخی روشن به اتهام‌هایی است که درباره مختار مطرح می‌شد. حضرت با یادآوری خدمات مختار به خاندان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و مجازات قاتلان شهدای کربلا، از اقدامات او تجلیل فرمود.
نتیجه‌گیری
مختار ثقفی یکی از چهره‌های مهم و تأثیرگذار تاریخ اسلام پس از واقعه عاشوراست. او در دورانی قیام کرد که حکومت اموی، شیعیان و دوستداران اهل‌بیت علیهم‌السلام را به‌شدت سرکوب می‌کرد و بسیاری از قاتلان امام حسین علیه‌السلام، بدون مجازات در کوفه زندگی می‌کردند.
مختار با تکیه بر شجاعت، هوشمندی، قدرت فرماندهی و محبت عمیق خود به اهل‌بیت علیهم‌السلام، قیامی را پایه‌گذاری کرد که مهم‌ترین نتیجه آن، مجازات شمار زیادی از عاملان و مباشران فاجعه کربلا بود.
دعای امام سجاد علیه‌السلام برای مختار و سخنان صریح امام باقر علیه‌السلام در دفاع از او، نشان‌دهنده ارزش اقدامات وی در خون‌خواهی شهدای کربلاست. ازاین‌رو، مختار را باید شخصیتی دانست که نام او با دفاع از مظلومیت اهل‌بیت علیهم‌السلام و مجازات جنایت‌کاران واقعه عاشورا پیوند خورده است.
نظرات کاربران (0)