وظايف انسان در واجبات‏

حضرت على بن الحسين امام سجاد عليه السلام مى‏فرمايد:

از انسانى كه در مقام به دست آوردن فضيلت يعنى علوم مادى و ظاهرى است، ولى از انجام واجبات الهيه روى گردان است تعجب مى‏كنم، چنين انسانى از شناخت حقيقت امر الهى و بزرگداشت آن و وظيفه خود محروم است و به همين خاطر حقيقت را سبك و خوار شمرده و از آنچه حضرت دوست، او را براى آن ساخته كه رسيدن به عالى‏ترين مقامات الهى و انسانى با عبادت و اطاعت است، غفلت نموده.

عارف با معرفت، جناب شيخ حسن مصطفوى در توضيح مختصرش نسبت به جملات بالا مى‏گويد:

تشخيص وظيفه از امور بسيار مهم است، به طورى كه سالكان كار كرده و متدينين روشن ضمير و حتى آنان كه داراى مكاشفه هستند، از تشخيص اين امر مهم عاجز بوده و در اين مرحله انحرافات و گمراهى‏هايى پيدا مى‏كنند.

يكى وظيفه‏اش كسب و تأمين معاش خود و عائله است و از اين جهت تسامح‏ مى‏ورزد، ديگرى وظيفه‏اش تحصيل علم به فرايض و آداب و سنن است، حقير و سبك مى‏شمارد.

يكى ديگر موظف است كه نهايت اهتمام به واجبات و محرمات داشته باشد، ولى به امور غير لازم و كارهاى مستحبى مى‏پردازد.

آن يكى نماز نمى‏خواند و دم از ديندارى مى‏زند، يا روزه نمى‏گيرد و از فوايد روزه مذاكره مى‏كند، يا اموال مردم را مى‏خورد و دست و صورت آب مى‏كشد.

يا به كتاب خدا و سنت عمل نكرده و به حرف خدا و پيغمبر گوش نمى‏دهد و خود را عالم به حقيقت تصور مى‏كند، يا اهل علم و دانش را مسخره كرده و عقل و برهان را كوچك شمرده و به سخن هر مدعى دروغگو تسليم مى‏شود، يا مرتكب صدها خيانت و جنايت و بى انصافى و ربا خوارى و ظلم و دروغ و حيله و تزوير و تهمت و غيبت و بدگويى مى‏شود و در صف اول جماعت جا مى‏گيرد و به طور اجمال اغلب مردم متدين در مقام تشخيص وظيفه دچار اشتباه و انحراف مى‏گردند و بسا هست كه به خاطر بجا آوردن امرى مستحب، ترك تكليف واجب مى‏كنند، يعنى آن اندازه كه به امور مستحبى و يا مرسوم و عرفى و متداول اهميت مى‏دهند، به وظايف و فرايض لازم خود اهتمام ندارند و مى‏توان گفت: نود درصد از مرسومات ميان مردم برخلاف شرع و عقل مى‏باشد و اين معنى با دقت كردن در رسوم متداول در مجالس جشن و عقد و تعزيت و ديد و بازديد و مهمانى، خوب روشن مى‏شود و مفهوم بدعت گاهى در بعضى از اين امور صدق مى‏كند و اگر كسى بخواهد تقوا داشته باشد و مراقب حركات و اعمال خود باشد، مى‏بايد از اين گونه مجالس و اين رقم مصاحبت‏ها بپرهيزد.