یقین علمی یقین کشفی و شهود قلبیاستاد برجسته اخلاق حوزه های علمیه با بیان اینکه مراتب یقین در ابراهیم ع دارای سه مرتبه یقین علمی یقین کشفی و شهود … قلبی می باشد گفت یقین علمی برای بیشتر مردم پیش میآید؛ یعنی این در به روی همه انسانها باز است. … یقین نعمت کمی نیست و جای آن در قلب استمحقق مفسر مترجم و پژوهشگر علوم قرآنی ادامه داد تعبیر دیگر یقین علمی حکمت است.

این یقین علمی است که بهتعبیر دیگر یقین حکمتی هم میگویند. … این یعنی چه؟ -یقین علمی پر از دلیل بر وجود خداونداگر کتابها را نگاه بکنید؛ در یقین علمی پر از دلیل بر وجود خداست که ارزش هم دارد. … به این یقین علمی میگویند که باارزش هم هست. دانشمندان تاریخ بشر در رشتههایی که داشتهاند این یقین برای آنها از طریق علم حاصل شد.

من خدا را چنان شناختم که اگرآثار پشت پرده را به من نشان بدهد به یقین من علمی اضافه نمیشود.

همین یقین علمی اندک است که بهدنبال دلایل واقعیات حقایق و فهم قرآن و فهم آثار اهلبیت علیهمالسلام نرفتهاند و یقین ندارند؛ ولی جالب است که ائمه

من خدا را چنان شناختم که اگرآثار پشت پرده را به من نشان بدهد به یقین من علمی اضافه نمیشود. 1 علت این همه اصرار به وجوب معرفت امیرالمؤمنین به

از نظر قرآن مجید حکمت علم و دانشی ریشهدار و استوار است که از پرتو آن دانش انسان به حقایق عالم و ماورای عالم یقین پیدا میکند. حکمت دانش و علمی

به یقین مردمی که اهل توحیدند شگفتانگیز هستند.یک شخصیت علمی در قم زمان مرجعیت آیت الله العظمی بروجردی علیه ایشان منفی بافی میکرد و آیت الله العظمی

در مقام علم و یقین چنان که علم امام لدنی است نه کتابی و تحصیلی رشته علمی که خدای عالم به قلب خاتم الانبیا و دودمانش انداخت که در قرآن می فرماید

ملامهدی که میخواست در اصفهان درس بخواند از نراق نامهای به اصفهان نوشت و به فرزندش مهدی گفت با این شغل و درآمدی که من دارم یقین بدان که اگر تو بخواهی به مقامی علمی

برای یقین سه مرحله بیان شده است للیقین ثلاث درجات الاولی علم الیقین و هو العلم الذی حصل بالدلیل .علم یقین یعنی علمی که با دلیل برای انسان حاصل … علمی دلیل عقلی دلیل طبیعی دلیل ریاضی هر دلیلی که برای اثبات حقیقتی کمک کرده باشد . علم الیقین این میشود. یک دلیل روشنی که برای تعریف این سه مرحله میآورند که اغلب هم به این دلیل متوسل شده اند. مرحوم مجلسی به این دلیل اشاره کرده است که علم الیقین کمن علم وجود النار برویۀ الدخان . این را دلیل طبیعی میگویند. دود یک امری مربوط به طبیعت است که از آتش بلند شده است . طرف آتش را نمیبیند اما از دور دود را ملاحظه میکند با دیدن دود حکم به وجود آتش میکند. یقین … یقین یک نردبان برای این است که انسان را به مقامات بزرگ معنوی برساند. در سوره مبارکه سجده آیه 24 و جعلنا منهم ائمه یهدون بامرنا . انبیا پیشوایانی بودن که به امر ما به هدایت مردم برخواستند .ائمه چرا به این مقام رسیدند ؟ لما صبروا . یک دلیل آن این است که در برابر تمام مشکلات ایستادند . و با شکست مواجه نشدند و کانوا بآیاتنا یوقنون . حالا این آیات یا آیاتی کتابی بوده که به آنها نازل شده است. آمن الرسول بما انزل الیه من ربه که این آمن الرسول یعنی ایقن الرسول .چون رسول خدا که نعوذ بالله در ایمانشان دچار شک نبودند. لما صبروا دلیل است که خود ایستادگی در مقابل مشکلات شکست نخوردن آدم را به مقامات عالی میرساند. بسیاری از علما با مشکلات زیاد اقتصادی و مادی روبرو شده اند با سرزنش روبرو شده اند. با کمبود مکان روبرو شده اند اما بالاخره ایستادند تا به مقامات عالیه رسیدند. یک عالمی میفرمودند در زمان مرحوم نائینی من در نجف درس ایشان میرفتم خیلی زندگی به من سخت گذشت یعنی مرزی رسیدم که نزدیک بود طلبگی را رها کنم ولی به فکرم رسید درد خود را به امیر المومنین ع بگویم. چند تا تکه نان خشک بیشتر نداشتم و این نان خشک هم اگر میخوردم شام نداشتم .خیلی تحمل میخواهد. شکم و شهوت هم زورش زیاد است اگر آدم بتواند در مقابل این دو گرگ حمله ور بایستاد راهش را ادامه بدهد کار مثبتش را ادامه بدهد یقینا درهای رحمت خدا باز میشود. ما توجه به سند خدا نداریم. از سندهایی که خدا در قرآن پیش روی ما گذاشته است. میفرماید والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا . این یک سند ان مع العسر یسرا . یعنی مشکل تداوم ندارد تا آخر عمرتان دوباره تکرار میکند ان مع العسری یسرا . گفت چند تکه نان خشک را در یک کیسه ای ریختم و زیر عبایم گرفتم. به این نیت که حرم امیر المومنین ع بروم و کیسه را کنار ضریح بگذارم و بگویم این زندگی من است. یعنی کسی پیش شما باشد که معروف به حلال مشکلاتی و او درس بخواند برای اینکه به دین شما کمک کند ولی نان نداشته باشد بخورد. گفت از آن دو سه تا پله صحن امیر المومنین که پایین آمدم یک نفری به پشت شانه ام زد برگشتم او را نشناختم به من گفت با این کیسه ات خانه برگرد خود این صاحب قبر که میخواهی بروی با او دعوا کنی در زندگی خودش گاهی هم این دو سه تا تکه نان هم به او نمیرسید. اما صدا او درنیامد. ایشان گفت باعث شد من آرام شدم و در حوزه ماندم و البته به مقام خوبی هم در علم و عمل و تقوا رسیده بود که من گاهی که یاد ایشان میکنم حسرت او را میخورم شاید در مدت 40 سالی که در شهر خودش بود بالای 300 نفر آن روزگار طلبه مفید تربیت کرد که حالا بعضی از آنها پیرمرد هستند و بعضی از آنها فوت کردند که در شهرها پیشنماز نویسنده منبری بودند. نفس عجیبی و اخلاق عالی فوق العادهای پروردگار به او داده بود. لما صبروا و کانوا بآیاتنا یوقنون . کانوا در اینجا ماضی است . یعنی قبل از اینکه به مقام امامت برسند کانوا به ایاتنا یوقنون . اهل سنت یک عالمی بنام بیضاوی دارند. که در تفسیر خود میگوید اتقان العلم . پابرجا کردن علم در قلب بنفی الشک و الشبهه عنه نظرا و استدلالا . که با دلیل و برهان وحکمت دانسته خودم را پا برجا کنم. قرآن مجید برای باور کردن حقایق به مردم به اهل تبلیغ سه روش نشان میدهد ادع الی سبیل ربک بالحکمۀ . حکمت یعنی علم همراه با دلیل البته اگر مستمع توان درک آن را داشته باشد اگر ندارد والموعظه الحسنه . از راه عاطفی وارد شود از راه نصیحت خوب وارد شود عبرتها پندها داستانهای خوبان بدان وجادلهم بالتی هی احسن . جدالی که در بین جدالها از همه نیکوتر باشد . یعنی یک جدال هنرمندانه باشد. مثل جدالی که وجود مبارک امام رضا ع با کشیش مسیحیان منطقه خراسان داشتند که به حضرت در آن مجلس عمومی گفت نظرشما راجع به عیسی چیست ؟ فرمودند من نظری ندارم ؟ شما نظرت را بگو یعنی وارد جدال شدند .یعنی گفتگویی که طرف را مات میکند. آنها نظرشان چنان که قرآن نقل میکند اقنوم ثلاثه است ابن اب روح القدوس یک شرکت خدایی که از سه عنصر این خدا واحدی که آنها میگویند ترکیب شده است اب خدا ابن عیسی و روح القدوس . گفت این نظر ماست که عیسی اله است محبوب است نه خالق. این را دقت داشته باشید. نمیگویند خالق است بلکه میگویند محبوب است. بعد گفت نظر شما چیست ؟ امام رضا ع فرمودند من نظرم نسبت عیسی مسیح یک نظر منفی است. گفت چطور ؟ حضرت فرمودند؟ عیسی در تمام مدت عمر خود نه یک رکعت نماز خوانده است نه یک روزه گرفته است . و گفت خیلی عجیب است که به شما عالم آل محمد ص میگویند تو چه علمی

در اینجا یقین محکمتر است. گر چه در علمی … به یقین اولی علم الیقین می گویند یعنی از راه ادله ی علمی به وجود آتش یقین پیدا می کنید. … معنی یقین یقین یعنی شناخت و علمی که انسان شک و شبهه در آن ندارد به عبارت دیگر یعنی ادراک و شناختن چیزی بدون اینکه ذره ای شک در آن راه داشته باشد

خود بروند; اما مشاهده می شود که آنها هیچ گاه از این طریق وارد نشده اند.پس تنها دلیل سکوت نظام های سلطه در مقابل فضیلت علمی ائمه علیهم السلام حتی در دوران کودکی یقین

یقین موثراست. همچنین خواندن دعای توسل هرروز جهت حل مشکلات مالی و علمی موثراست.این دعا درگشایش امور زندگی مجرب و کارگشاست.

میدانید که یکی از چهرههای بسیار مهم علمی ایران شیخالرئیس ابوعلیسیناست که هنوز هم در حوزههای علمیه دانشگاهها و همچنین در اروپا و آمریکا افکار و سخنان زندهای دارد و کتاب بسیار مهم پزشکی او بهنام کتاب قانون نزدیک به سه قرن در دانشگاههای اروپا درس داده میشد. یقین

است.توجهی سریع و گذرا به قرآن کریم و روایات اسلامی ما را با فضایل معرفتی از قبیل هم نشینی با علما 6 استماع نظر علما 7 پذیرش حقیقت داشتن یقین داشتن نشاط علمی … یقین به عنوان لشگریان عقل نام برده شده که همگی از فضایل معرفتی هستند.شاید بتوان یکی از جامع ترین روایات در فضیلت هایی معرفتی را حدیثی از حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم دانست که در آن به ابعاد مختلف همچون بعد شناختی بعد عاطفی بعد دینی بعد الهی بعد اخروی و بعد تعاملی علم اشاره شده است. این روایت نشان می دهد که خود داشتن علم یک فضیلت معرفتی است و برای این که مسلمان به داشتن این فضیلت تشویق شود به ابعاد مخالف آن توجه داده شده است. پیامبر اکرم در این روایت در مورد علم و تعلیم آن از چنین مضامینی بهره برده اند طلب علم عبادت است بحث علمی … علمی مورد توجه قرار گرفته اند که هر یک به نوبه ی خود با فضایل معرفتی دیگری مرتبط هستند. ایده ی ارتباط یک فضیلت معرفتی با فضایل معرفتی دیگر این مطلب را به ذهن خطور می دهد که فضایل معرفتی را به عنوان فضیلت یا فضایل معرفتی محوری مشخص کرد. مطالب گفته شد همچنین این مطلب را روشن ساخت که در روایات برای تشویق انسان ها به کسب این فضایل تفاوت انسان ها لحاظ شده است و برای هر گروهی به مقتضای ویژگی های وجودی آنها تعابیر متناسب برای تشویق استفاده شده است. از سوی دیگر معلوم شد که فضایل معرفتی دارای وجهه اجتماعی هستند که این مساله به نوبه ی خود ناشی از اجتماعی بودن هویت علم است. همچنین روشن شد که با شناخت فضایل معرفتی رذایل معرفتی متناظر نیز معلوم می گردد.در پایان ذکر این نکته ضروری است که این مقاله تلاشی مقدماتی برای استخراج ایده های جدید از روایات اسلامی با تاکید بر تمایز میان نیازها و نیازنماهای انسان است. ایده های ذکر شده در این مقاله قابل بسط بوده و تلاش دیگر محققان را طالب است.منابع تحقیق 1. قرآن کریم؛2. ابن بابویه محمد بن علی 1378 ق عیون اخبار الرضا انتشارات جهان تهران.3. اکبری رضا 1385 ق ایمان گروی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم.4. همو بازسازی دیدگاه ملاصدرا درباره هنر و زیبایی در حال انتشار در مجله فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران5. پویمن لوئیس پی. 1388 ش معرفت شناسی مقدمه ای بر نظریه ی شناخت ترجمه دکتر رضا محمدزاده انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام تهران.6. شیخ طوسی محمد 1413 ق الامالی قم دارالثقافه.7. موحد ابطحی محمدباقر 1423 ق الصحیفه الرضویه الجامعه قم مؤسسه الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف.8. کتاب مقدس.9. مجلسی علامه محمدباقر 1404 ق بحارالانوار بیروت مؤسسه الوفا.10. The Abridged Brown-Driver-Briggs Hebrew-English Lexicon of the Old Testament 2004 , ‎varda books .11. Bible, King James Version .12. James Strong 2008 , Strong"s Exhaustive Concordance, united states of America‎ .13. New Testament, SBL version in Greek14. Old Testament, Aleppo Codexپینوشتها 1. استاد گروه فلسفه و کلام دانشکده الهیات معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق علیه السلام2. اشاره به روایت علینا القا الاصول الیکم و علیکم التفرع مجلسی 1404 ق ج 2 ص 245 .3. از عبارت مهم ترین استفاده شده تا دیگر رابط ها نفی نشود. به عنوان مثال می توان به عوامل دیگر مثل ضعف یا قوت اراده اشاره کرد. میزان شناخت هر فرد از توانمندی های رفتاری خود یکی از دیگر از رابط ها است.4. مقام عمل نیز با رویکردهای مختلف مورد توجه بوده است که البته مساله این مقاله نیست.5. به عنوان مثال در عرصه مساله توجیه معرفت شناختی می توان به نظریاتی همچون مبناگروی انسجام گروی وثاقت گروی طبیعت گروی و تضمین اشاره کرد. این نظریات در دوره معاصر با نقد و بررسی های متعدد و نوآوری های پی درپی مطرح هستند و کتاب ها و مقالات پرشماری را به خود اختصاص داده اند. برای آشنایی اولیه با مباحث معرفت شناسی در دوره معاصر نک لوئیس پی پویمن 1388 معرفت شناسی مقدمه ای بر نظریه شناخت ترجمه دکتر رضا محمدزاده انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام6. به این حدیث حضرت امیرمؤمنان علی علیه السلام توجه شود که هم نشینی با عالمان مایه زیادت علم است مجلسی 1404 ق ج 1 ص 160 حدیث 39 ..7. برای نمونه می توان به این حدیث از حضرت علی علیه السلام اشاره کرد هرکه گوش فرا دادن به صاحبان عقل را ترک گوید عقلش می میرد. همانجا .8. مواردی همچون پذیرش حقیقت داشتن یقین

کمنظیر بوعلی سینایکی از چهرههای بسیار مهم علمی ایران شیخ الرئیس ابوعلی سینا ره است که هنوز هم در حوزههای علمیه دانشگاهها اروپا و آمریکا افکار و حرفهای زندهای دارد. نزدیک به سه قرن کتاب بسیار مهم پزشکی او در دانشگاههای اروپا درس داده میشد. یقین

علمی بر اثر اشراق و القائات ناگهانی به صورت یک برق در ذهن جهیده می شود. بدون آن که مسبوق به تجربه و حس یا استدلال باشد. آلکسیس کارل در کتاب انسان موجود ناشناخته می نویسد به یقین … الهام های علمی و حدسیات می توان گفت الهام علم اعم است از حدس منطقی زیرا الهام علمی شامل مواردی نیز می گردد که الهام به ذهن دانشمند نیز می رسد و سپس با توجه به صحت آن پی می برد در حالی که حدس اختصاص به یقین … های علمی خوانده می شود منطبق با حدسیات در منطق است؛ توضیح آن که در منطق قضایای یقینی را به چند دسته تقسیم می کنند اولیات مشاهدات تجربیات متواترات حدسیات و فطریات.حدسیات قضایایی است که انسان با مشاهده یک سری امور قرائن بر احتمال و حکم معینی حدس قوی می زند؛ به گونه ای که به آن یقین

ایمان فوق العاده حضرت آیت الله العظمی بروجردی ره اشاره و بیان کرد تاکنون پانزده بار در مسجد اعظم در شخصیت علمی زهدی اعتقادی ایمانی اخلاقی و معنوی ایشان به منبر رفتهام؛ بهطور یقین

بعد درسی را که در ذهنم انتخاب کردم این بود که امسال این کتاب بسیار پیچیده علمی قبسات میرداماد را در حوزه علمیه شروع کنم و از اول تا آخر آن را بگویم. یقین

استدلالی در حد خود کمال علمی به شمار آمده و هدف قرار میگیرد؛ لیکن نسبت به علم حضوری و یقین … علمی که با افاضه خدای سبحان حاصل میگردد همواره میسور است و بسیاری از پردههای غیب پس از مرگ برطرف شود تا آنچه نادیدنی بود مشهود گردد؛ لذا قرآن کریم هدف آفرینش جهان خلقت را آگاه شدن انسان به قدرت و علم بیکران خداوند میداند؛ الله الذی خلق سبع سموات و من الارض مثلهن یتنزل الامر بینهن لتعلموا ان الله علی کل شی قدیر و ان الله قد احاط بکل شی علما گرچه علم حصولی و یقین