شرم

 شرم و حيا به معناى خوددارى از حركت و عملى است كه انجامش مورد سرزنش و ملامت باشد .  حيا و شرم در اين مورد خاص ، حالتى بسيار باارزش و مانعى فوق‏العاده مهم در برابر گناه و كيفيتى قابل توجه است .
بى‏ترديد كسى كه به حضرت حق ايمان دارد و از قيامت و حوادث آن بيمناك است ، چه در آشكار و چه در پنهان از اين كه در محضر حضرت رب العزه به گناه و معصيت دست بزند ، حيا و شرم مى‏كند و نهايتاً با كمك و يارى اين حالت نفسانى ، به سوى گناه قدم بر نمى‏دارد و پاكى و طهارت خود را حفظ مى‏كند .
ظهور حيا و شرم در خلوت و جلوت محصول آگاهى جدى انسان به اين معناست كه عالم محضر خداست و چيزى از نظر او غايب و پنهان نيست و او بيننده محترم و با كرامتى است كه كلّ هستى و همهموجودات در معرض ديد او حاضر در محضر حضرتش هستند .
انسان ، اگر از اين حالت با ارزش گرچه اندك و كم برخوردار باشد ، يقيناً در برابر بيننده‏اى محترم ـ هر چند انسان كم سن و سال و نهايتاً طفلى كه خوب و بد را تا اندازه‏اى تشخيص مى‏دهد ـ حاضر به انجام عملى كه مورد ملامت و آبروريزى است نمى‏شود چه رسد به اين كه بيننده ، خدا باشد و عمل زشت در برابر ديد او انجام گيرد !
روايات و معارف الهيه اين گونه شرم و حيا را شعبه و رشته‏اى از ايمان مى‏دانند و آن را وسيله‏اى براى رسيدن به هر خير و كار نيكى مى‏شمارند .  پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله فرمود :
« أمّا الحَيَاءُ فَيَتَشَعَّبُ مِنْهُ اللِّيْنُ وَالرَّأْفَةُ وَالمُرَاقَبَةُ للّه‏ِِ فِى السّرِّ وَالعَلانِيَّةِ والسَّلامَةُ واجْتِنَابُ الشَّرِّ وَالبَشاشَةُ وَالسَّمَاحَةُ وَالظَّفَرُ وَحُسْنُ الثَّنَاءِ عَلَى المَرْءِ فِى النّاسِ فَهَذا مَا أَصَابَ العَاقِلُ بِالْحَيَاءِ فَطُوبى لِمَنْ قَبِلَ نَصِيْحَةَ اللّه‏ِ وَخَافَ فَضِيْحَتَهُ » .
اما حياء ، حقيقتى است كه امور و خصلت‏هايى از آن منشعب مى‏شود مثل : نرم‏خويى ، مهربانى ، آگاهى و توجه به مراقبت خدا در پنهان و آشكار ، سلامت نفس ، دورى از گناه و شر ، خوش‏رويى ، بزرگوارى و بلندى نظر ، پيروزى ، نام نيك در ميان مردم . . . اين خصلت‏هايى است كه خردمند به وسيله حيا به آن مى‏رسد ، پس خوشا به حال كسى كه خيرخواهى خدا را بپذيرد و از رسوايى‏اش در محضر حق بترسد .
امام هفتم عليه السلام فرمود :  « الحَيَاءُ مِنَ الإيمَانِ والإيمَانُ فِى الجَنَّةِ »  . شرم و حيا از ايمان است و ايمان در بهشت است .  حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود :  « الحَيَاءُ يَصُدُّ عَنْ فِعْلِ القَبِيحِ ».
حيا مانع از هر عمل زشتى است .  و نيز آن حضرت فرمود :  « الحَيَاءُ سَبَبٌ إلَى كُلِّ جَميلٍ ».
شرم و حيا وسيله‏اى به سوى هر زيبايى است .  در هر صورت ، انسان با حيا و داراى شرم چون به يارى و كمك حيا و شرمش در خلوت و جلوت از گناه و معصيت و فسق و فجور خوددارى مى‏كند و به همين سبب سزاوار عنايت و لطف حق مى‏شود و بايد گفت به جسم و جانش بر اثر حيا و شرم كمال مهر و محبّت را رعايت مى‏كند زيرا هر دو را از گرفتار شدن به خشم و غضب و عذاب و عقاب خدا حفظ مى‏نمايد و از طرفى چون از آزردن مردم و پايمال كردن حقوقشان حيا مى‏كند ، در حقيقت به آنان مهر و محبّت مى‏ورزد و به خاطر حيا و شرم از كينه و دشمنى عملى با آنان و آزار و اذيتشان دورى مى‏جويد .