ملاقات رب و رجوع به او

پيش از توضيح اين جمله بايد به اين مسئله توجه داشت كه لغت ظن در اين آيه شريفه به نظر اكثر مفسران و اهل دل به معناى يقين است، دليل بر اين مطلب اين است كه خشوع از نشانه‏هاى مؤمن شمرده شده:

الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ:

و مؤمن كسى است كه در آيات قرآن مجيد از او به عنوان دارنده يقين به آخرت ياد شده است:

وَ بِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ‏

و كتاب‏هاى پر قيمت احتجاج، توحيد و تفسير عياشى از اميرمومنان روايت كرده‏اند كه آن حضرت فرموده:

«يوقنون انهم يبعثون والظن منهم يقين:»

به برانگيخته شدن در قيامت يقين دارند و ظن آنان يقين قطعى است.

و اين يقين به لقاء حق و رجوع به حضرت او در قيامت است كه سبب پديد آمدن خشوع و انكسار و فروتنى در قلب است كه به خاطر آن عبادت و بندگى و به ويژه صبر در برابر همه جريانات تلخ و شيرين و انجام نماز با شرايط بر انسان سهل و آسان مى‏شود.

گمان و ظن كه مرتبه‏اى بسيار نازل از يقين و باور است ميوه پر قوتى چون خشوع كه بتواند بار امانتى چون نماز را تحمل كند ندارد.

برخى هم گفته‏اند: مسئله قبر و قيامت و اوضاع هولناك آن، و دادگاه‏هاى دقيق و عذاب‏هاى دردناكش چنان عظيم و سخت و هراسناك است كه گمان به آن براى پديد آمدن خشوع قلب نسبت به حق كافى و بس است، وقتى گمان به چنين حادثه دردناك و هول‏انگيزى خشوع‏آور باشد يقين به آن سبب چه مرتبه‏اى از خشوع خواهد شد؟!

اين نكته بسيار مهم را نيز نبايد از نظر دور داشت كه لقاء به معناى رؤيت با چشم و ديدن با ديده سر نيست، بلكه به معناى يافتن و برخورد داشتن است انسان هنگامى كه موانع بين خود و خدا را كه عبارت از وساوس و هواجس، و رذايل اخلاقى و حالات شيطانى و معاصى و گناهان است برطرف كرد، و به بندگى خالص و بى‏شائبه رسيد، و به حسنات اخلاقى به خصوص خشوع در برابر حضرت او نائل شد، و دل را با تابش نور ايمان چون آئينه صاف كرد به يقين حس مى‏كند كه در محضر حضرت رب است و با چشم دل به مشاهده جمال از دل و ابد موفق مى‏شود و به خشوعش افزوده مى‏گردد و با خشوع افزون شده به عبادت كامل و بندگى عاشقانه و مشتاقانه دست‏مى‏يابد، و با بركنار رفتن موانع لقاء رب خود را در برابر او بى‏نهايت كوچك و او را بى‏نهايت بزرگ مشاهده مى‏كند، و خشوعى بى‏نهايت در برابر حضرت بى‏نهايت برايش حاصل مى‏شود و در آن هنگام است كه وقتى به نماز مى‏ايستد و الله‏اكبر مى‏گويد اكبر بودن محبوب را نسبت به كل شيئى و اصغر بودن هر چيزى را نسبت به او درك مى‏كند و با همه وجود به شكر و سپاس منعم برخاسته، و در رحمانيت و رحمتش غرق مى‏شود و خود را در قيامت مى‏بيند و براى همه امورش از او استعانت مى‏جويد، و ثابت قدمى خويش را در صراط مستقيم كه صراط انبياء و صديقين و شهيدان و صالحين است از او مى‏طلبد و از گمراهى و مورد خشم قرار گرفتن به پناه او مى‏رود و به ركوع و سجود و تشهدى خالصانه و عاشقانه كه همه و همه محصول خشوعى است كه از ملاقات به دست آورده موفق مى‏شود و نهايتاً خود را در محضر همه ملكوتيان و انبياء و امامان و اولياء كه از شئون ربوبيت حق‏اند مى‏يابد و با سلام به همه آنان سلامى حضورى السلام‏عليكم ورحمه‏الله وبركاته به پايان نماز كه اوج معراج است مى‏رسد، و درب رجوع به سوى او در قيامت كبرى و نائل شدن به ثواب و پاداش اعمالش به ويژه صبر و نمازش به روى باطن او باز مى‏گردد.

اين است نتايج مثبت و شيرين لقاء رب كه البته ظهور كاملش در قيامت است، و ثمره يقين به آخرت كه سبب آراسته شدن به ايمان كامل و عمل صالح و اخلاق حسنه است.