دو روى سكّه‏

روزگارى با بيدارى ملت اسلام، و عدم سلطه استعمار پليد و قدرت‏نمايى ارتش يكتاپرستى و پيشروى آنان در علوم، صنايع، فنون نظامى و سربازى، كوچكترين حركتى در «روم غربى» به وجود نيامده بود، آنها آنقدر از تحولات جهان اسلامى بى‏خبر بودند كه، موقعى كه سربازان اسلام «قسطنطنيه» را محاصره كرده بودند دانشمندان آنها در يك مسئله خرافى بحث مى‏كردند و آن اين بود كه: «آيا بر سر يك سوزن چند فرشته مى‏تواند جاى بگيرد».
تاريخ تكرار مى‏شود، همين ركورد فرهنگى و خمود عقلى، درباره مسلمانان، پس از آن همه ترقى رخ داد، رهبران كشورهاى اسلامى از تحولات عميق و ريشه‏دارى كه در تمام زندگى مردم غرب، رخ مى‏داد به كلى غافل بودند، آنها موقعى بيدار شدند كه اروپا، علوم و صنايع را تسخير كرده بود.
شكست‏هاى پياپى دولت عثمانى از ملل اروپا، آنى دولت عثمانى و ملت‏هاى اسلامى را بيدار نكرد، سران حكومت در حال غفلت به سر مى‏بردند، وقتى چشم آنها به هواپيماهاى دشمن كه فضا را مى‏شكافت افتاد، گروهى خيره خيره مى‏نگريستند و گمان نمى‏كردند اين كار بشر باشد؛ بلكه تصور مى‏نمودند كه اين‏ عمليات مربوط به فرشته و پرى‏هاست.