منابع مقاله کتاب تفسیر حکیم جلد دونوشته حضرت آیت الله حسین انصاریان توبه و بازگشت و روی برگرداندن از هوای نفس و شیطان و روی آوردن به خدا و جبران … توبه نیست.از حضرت صادق ع روایت شده است مر عیسی بن مریم علی قوم یبکون فقال علی مایبکی هؤلا فقیل یبکون علی ذنوبهم قال فلیدعوها یغفرلهم. 12 عیسی بن مریم به قومی گذشت که میگریستند پرسید برای چه گریه میکنند گفتند بر گناهانشان اشک میریزند فرمود پس نسبت به آن دعا کنند که مورد آمرزش قرار میگیرند.امام صادق ع از رسول خدا روایت میکند یلزم الحق لامتی فی اربع یحبون التائب ویرحمون الضعیف ویعینون المحسن ویستغفرون للمذنب 13 بر امتم ادای حق در چهار واقعیت لازم است توبهکننده را دوست بدارند به ناتوان رحم کنند به نیکوکار کمک دهند و برای گناهکار طلب آمرزش نمایند.امیرالمؤمنین ع میفرماید توبوا الی الله عزوجل و ادخلوا فی محبته فان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین والمؤمن تواب 14 به پیشگاه خدای عزوجل توبه کنید و در دایره عشق و محبتش وارد شوید که در قرآن فرموده یقینا خدا تائبان و پاکیزه شوندگان از آلودگیها را دوست دارد و مؤمن بسیار توبهکننده است.حضرت رضا ع از پدرانش از رسول خدا روایت میکند مثل المؤمن عندالله عزوجل کمثل ملک مقرب وان المؤمن عندالله عزوجل اعظم من ذلک ولیس شیئی احب الی الله من مؤمن تائب او مؤمنه تائبه 15 جایگاه مؤمن نزد خدای عزوجل چون جایگاه فرشته مقرب است و یقینا مقام مؤمن نزد خدا از این مقام هم بزرگ تر است و چیزی نزد خدا از مؤمن تائب و مؤمنه تائبه محبوت تر نیست.حضرت رضا ع از پدرانش از رسول خدا روایت میکند التائب من الذنب کمن لاذنب له توبهکننده از گناه مانند کسی است که گناهی برای او نیست.از حضرت صادق ع روایت شده است اوحی الله عزوجل الی داوود النبی علی نبینا وآله و ع یا داوود ان عبدی المؤمن اذا اذنب ذنبا ثم رجع وتاب من ذلک الذنب واستحیی منی عند ذکر غفرت له وانسیه الحفظه وابدلته الحسنه ولاابالی وانا ارحم الراحمین 16 خدا به داود خطاب کرد ای داود هرگاه بنده مؤمنم مرتکب گناهی شود سپس به سوی من باز گردد و از آن گناه توبه کند و از من هنگام یاد گناه شرمسار شود او را میآمرزم و گناه را از یاد حافظان عمل میبرم و آن را تبدیل به حسنه میکنم و باک ندارم چرا که من مهربان ترین مهربانانم.معاویه بن وهب که از اصحاب عالی قدر و مورد اطمینان حضرت صادق ع است میگوید از حضرت صادق شنیدم که میفرمود اذا تاب العبد المؤمن توبه نصوحا احبه الله فستر علیه فی الدنیا والآخره قلت وکیف یستر علیه؟ قال ینسی ملکیه ما کتبا علیه من الذنوب و اوحی الله الی جوارحه اکتمی علیه ذنوبه واوحی الی بقاع الارض اکتمی علیه ما کان یعمل علیک من الذنوب فیلقی الله حین یلقاه ولیس شیئی یشهد علیه بشیئی من الذنوب 17 هنگامی که بنده مؤمن توبه خالص و حقیقی کند خدا او را در دایره محبتش وارد میکند پس بر او در دنیا و آخرت پوشش میاندازد به حضرت گفتم چگونه بر او پوشش قرار میدهد؟ فرمود گناهانش را از یاد دو فرشتهای که آن گناهان را بر او نوشتهاند میبرد و به اعضایش وحی میکند گناهانش را بر او کتمان کنید و پنهان بدارید و به قطعه های زمین وحی مینماید آنچه بر روی شما از گناهان مرتکب شده بر او بپوشانید پس خدا را ملاقات میکند در حالی که چیزی بر ضدش به چیزی از گناهان گواهی دهد یافت نمی شود.از حضرت صادق ع روایت شده است ما من مؤمن یذنب ذنبا الا اجل سبع ساعات فان استغفرالله غفرله وانه لیذکر ذنبه بعد عشرین سنه فیستغفرالله فیغفرله وان الکافر لینسی ذنبه لئلا یستغفرالله 18 مؤمنی نیست که مرتکب گناهی شود مگر این که هفت ساعت به او مهلت دهند اگر از خدا درخواست مغفرت کرد آمرزیده میشود او چنانچه پس از بیست سال فراموشی نسبت به گناهش از گناهش یاد کند و از خدا درخواست مغفرت نماید آمرزیده خواهد شد کافر به جریمه کفرش گناهش را فراموش میکند تا در حوزه آمرزش وارد نشود.از حضرت باقر ع روایت شده ان الله تعالی اشد فرحا بتوبه عبده من رجل اضل راحلته و زاده فی لیله ظلما فوجدها فالله اشد فرحا بتوبه عبده من ذلک الرجل براحلته حین وجدها 19 خدا به توبه بندهاش خوشحال تر از مردی است که توشه و زادش را در شب تاریک گم کرده پس آن را یافته است خدا به توبه بندهاش از چنین مردی هنگام یافتن توشهاش خوشحال تر است.همه این روایات و دیگر روایاتی که در معتبرترین کتابها درباره توبه روایت شده مربوط به توبه حقیقی و بازگشت

توبه و بازگشت و روی برگرداندن از هوای نفس و شیطان و روی آوردن به خدا و جبران گذشته حقیقتی است که حضرت رب العزه براساس مهروزی و محبت به بندگان … توبه نیست.از حضرت صادق ع روایت شده است مر عیسی بن مریم علی قوم یبکون فقال علی مایبکی هؤلا فقیل یبکون علی ذنوبهم قال فلیدعوها یغفرلهم. 12 عیسی بن مریم به قومی گذشت که میگریستند پرسید برای چه گریه میکنند گفتند بر گناهانشان اشک میریزند فرمود پس نسبت به آن دعا کنند که مورد آمرزش قرار میگیرند.امام صادق ع از رسول خدا روایت میکند یلزم الحق لامتی فی اربع یحبون التائب ویرحمون الضعیف ویعینون المحسن ویستغفرون للمذنب 13 بر امتم ادای حق در چهار واقعیت لازم است توبهکننده را دوست بدارند به ناتوان رحم کنند به نیکوکار کمک دهند و برای گناهکار طلب آمرزش نمایند.امیرالمؤمنین ع میفرماید توبوا الی الله عزوجل و ادخلوا فی محبته فان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین والمؤمن تواب 14 به پیشگاه خدای عزوجل توبه کنید و در دایره عشق و محبتش وارد شوید که در قرآن فرموده یقینا خدا تائبان و پاکیزه شوندگان از آلودگیها را دوست دارد و مؤمن بسیار توبهکننده است.حضرت رضا ع از پدرانش از رسول خدا روایت میکند مثل المؤمن عندالله عزوجل کمثل ملک مقرب وان المؤمن عندالله عزوجل اعظم من ذلک ولیس شیئی احب الی الله من مؤمن تائب او مؤمنه تائبه 15 جایگاه مؤمن نزد خدای عزوجل چون جایگاه فرشته مقرب است و یقینا مقام مؤمن نزد خدا از این مقام هم بزرگ تر است و چیزی نزد خدا از مؤمن تائب و مؤمنه تائبه محبوت تر نیست.حضرت رضا ع از پدرانش از رسول خدا روایت میکند التائب من الذنب کمن لاذنب له توبهکننده از گناه مانند کسی است که گناهی برای او نیست.از حضرت صادق ع روایت شده است اوحی الله عزوجل الی داوود النبی علی نبینا وآله و ع یا داوود ان عبدی المؤمن اذا اذنب ذنبا ثم رجع وتاب من ذلک الذنب واستحیی منی عند ذکر غفرت له وانسیه الحفظه وابدلته الحسنه ولاابالی وانا ارحم الراحمین 16 خدا به داود خطاب کرد ای داود هرگاه بنده مؤمنم مرتکب گناهی شود سپس به سوی من باز گردد و از آن گناه توبه کند و از من هنگام یاد گناه شرمسار شود او را میآمرزم و گناه را از یاد حافظان عمل میبرم و آن را تبدیل به حسنه میکنم و باک ندارم چرا که من مهربان ترین مهربانانم.معاویه بن وهب که از اصحاب عالی قدر و مورد اطمینان حضرت صادق ع است میگوید از حضرت صادق شنیدم که میفرمود اذا تاب العبد المؤمن توبه نصوحا احبه الله فستر علیه فی الدنیا والآخره قلت وکیف یستر علیه؟ قال ینسی ملکیه ما کتبا علیه من الذنوب و اوحی الله الی جوارحه اکتمی علیه ذنوبه واوحی الی بقاع الارض اکتمی علیه ما کان یعمل علیک من الذنوب فیلقی الله حین یلقاه ولیس شیئی یشهد علیه بشیئی من الذنوب 17 هنگامی که بنده مؤمن توبه خالص و حقیقی کند خدا او را در دایره محبتش وارد میکند پس بر او در دنیا و آخرت پوشش میاندازد به حضرت گفتم چگونه بر او پوشش قرار میدهد؟ فرمود گناهانش را از یاد دو فرشتهای که آن گناهان را بر او نوشتهاند میبرد و به اعضایش وحی میکند گناهانش را بر او کتمان کنید و پنهان بدارید و به قطعه های زمین وحی مینماید آنچه بر روی شما از گناهان مرتکب شده بر او بپوشانید پس خدا را ملاقات میکند در حالی که چیزی بر ضدش به چیزی از گناهان گواهی دهد یافت نمی شود.از حضرت صادق ع روایت شده است ما من مؤمن یذنب ذنبا الا اجل سبع ساعات فان استغفرالله غفرله وانه لیذکر ذنبه بعد عشرین سنه فیستغفرالله فیغفرله وان الکافر لینسی ذنبه لئلا یستغفرالله 18 مؤمنی نیست که مرتکب گناهی شود مگر این که هفت ساعت به او مهلت دهند اگر از خدا درخواست مغفرت کرد آمرزیده میشود او چنانچه پس از بیست سال فراموشی نسبت به گناهش از گناهش یاد کند و از خدا درخواست مغفرت نماید آمرزیده خواهد شد کافر به جریمه کفرش گناهش را فراموش میکند تا در حوزه آمرزش وارد نشود.از حضرت باقر ع روایت شده ان الله تعالی اشد فرحا بتوبه عبده من رجل اضل راحلته و زاده فی لیله ظلما فوجدها فالله اشد فرحا بتوبه عبده من ذلک الرجل براحلته حین وجدها 19 خدا به توبه بندهاش خوشحال تر از مردی است که توشه و زادش را در شب تاریک گم کرده پس آن را یافته است خدا به توبه بندهاش از چنین مردی هنگام یافتن توشهاش خوشحال تر است.همه این روایات و دیگر روایاتی که در معتبرترین کتابها درباره توبه روایت شده مربوط به توبه حقیقی و بازگشت

توبه لغتی عربی است که در زبان ما بهمعنای بازگشت است. بازگشت از چهچیزی؟ روایت بسیار مهمی از رسول خدا ص و … رب العالمین صلاه و السلام علی سید الانبیا و المرسلین حبیب الهنا و طبیب نفوسنا ابی القاسم محمد صلی الله علیه و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین المکرمین . توبه بازگشت … جمله باارزشی از حکمای الهیمسلک برایتان میگویم تا معلوم شود توبهای که در قرآن بر ما واجب شده بازگشت از چهچیزی است توبه در قرآن با فعل امر آمده است و

از دعاهای امام علیهالسلام است در بیان توبه و بازگشت و درخواست توفیق برای آن • بارخدایا ای که توصیف وصف گران از بیان اوصافش فروماند. • و امید … اراده مرگم فرمودی مرا بر آیین خود و سنت پیامبر که دورد بر او باد بمیران. • خدایا هم اکنون به آستانت توبه میکنم از تمامی گناهان بزرگ و کوچکم از خطاهای نهان و آشکارم از همه لغزشهای گذشته و آیندهام به سان توبه کسی که در خاطرش خیال گناه نگذراند و اندیشه بازگشت

از دعاهای امام علیهالسلام است در اقرار به گناه و درخواست توبه و بازگشت بسوی خدای تعالی • بار خدایا سه خصلت است که مرا بازمیدارد تا به آستانت

از دعاهای امام علیه السلام است در بیان توبه و بازگشت از معصیت به سوی طاعت و درخواست توفیق از خدای تعالی برای آن توبه از گناه واجب و فوری است … می نمایم از گناهان بزرگ و کوچک خویش و از گناهان پوشیده و آشکارم و از لغزشهای گذشته و تازه ام توبه و بازگشت … گناهی بازگردد دوباره بجا آورد ― و تو ای خدای من در کتاب محکم و استوار خود قرآن مجید که باطل و نادرستی در آن راه ندارد فرموده ای که تو توبه و بازگشت

از دعاهای امام علیه السلام است در بیان توبه و بازگشت و درخواست توفیق برای آن ̶ بار خدایا ای کسی که وصف وصف کنندگان او را نمی ستاید ̶ و ای کسی … می نمایم از گناهان بزرگ و کوچک خویش و از گناهان پوشیده و آشکارم و از لغزشهای گذشته و تازه ام توبه و بازگشت کسی که گناهی از گناهان را با … خود نگوید و در دل نگذراند که به گناهی بازگردد دوباره مرتکب شود ̶ و تو ای خدای من در کتاب محکم و استوار خود فرموده ای که تو توبه و بازگشت را

از دعاهای امام علیه السلام است در اقرار به گناه و درخواست توفیق برای توبه و بازگشت از معصیت به سوی طاعت خدای تعالی حضرت امام محمد باقر علیه السلام … برای من قرار داده ای؟ یا هنگامی که دعا کرده تو را می خوانم دشمنی تو با من همراه بوده؟ ― آراسته و پاکی از تو نومید نمی شوم در حالی که در توبه و بازگشت … و گریزگاهی از کیفر تو برایش نیست به وسیله ی توبه به تو روآورد و توبه را برای تو خالص گرداند شرائط آن از قبیل پشیمانی از گذشته و تصمیم بر دوباره نکردن آن را بجا آورد پس با دلی پاک و پاکیزه به سوی تو برخیزد و با صدای تغییر یافته زمزمه دار آهسته تو را بخواند ― در حالی که برای تو فروتنی کرده و خم گشته و سر به زیر افکنده و کج شده و ترس پاهایش را به لرزه انداخته و بسیاری اشک گونه هایش را غرق نموده تو را می خواند ای بخشنده ترین بخشندگان و ای بخشنده تر کسی که رحمت خواهان پی در پی به او رومی آورند و ای مهربانتر کسی که آمرزش جویان گرد او گردند و ای آنکه بخشش او از کیفرش بیشتر است و ای آنکه خشنودی او از خشمش افزونتر است ― و ای آنکه با گذشت نیک بر آفریدگانش منت نهاده نعمت سزاوار منت داده چون خدای تعالی از منت نهادن بیان کردن نیکی خود به دیگری منزه است و ای آنکه بندگانش را به توبه پذیری عادت داده و ای آنکه اصلاح تباهیهای ایشان را به وسیله ی توبه خواسته و ای آنکه از کردار نیک ایشان به اندک خشنود گشته و ای آنکه کار اندک ایشان را پاداش بسیار داده و ای آنکه روا شدن دعا را برایشان ضمانت کرده و ای آنکه از روی تفضل پاداش نیک به ایشان را وعده فرموده است ― من گناهکارتر از آنکه معصیت تو کرده و او را آمرزیده ای نیستم و نکوهیده تر از کسی که به پیشگاه تو عذر آورده و عذرش را پذیرفته ای نمی باشم و ستمکارتر از کسی که به درگاه تو توبه کرده و به او احسان کرده توبه اش پذیرفته ای نیستم ― در اینجا که هستم از کردار ناپسندیده ام به سوی تو توبه و بازگشت

از دعاهای آن حضرت است در اعتراف به گناه و درخواست توبه و بازگشت به سوی خدای متعال o خدایا سه خصلت مرا از درخواست از تو بازمی دارد و یک خصلت مرا

از دعاهای امام علیه السلام است در اقرار به گناه و درخواست توبه و بازگشت به سوی خدای تعالی ̶ بار خدایا سه خصلت مرا از درخواست از تو باز می دارد … برای من قرار داده ای؟ یا هنگامی که دعا کرده تو را می خوانم دشمنی تو با من همراه بوده؟ ̶ منزه و پاکی از تو نومید نمی شوم در حالی که در توبه و بازگشت

و از دعاهای آن حضرت علیه السلام است در اقرار به گناه و درخواست بازگشت و توبه به درگاه خداوند بزرگ • بارالها براستی که سه خصلت مرا از خواستن از … و توبه کرد و تو پذیرفتی و احسانش کردی نیستم. • در همین جا به درگاهت توبه می کنم و به سویت بازمی گردم بازگشت … در اینجا غضبت را بر من واجب فرموده ای؟ یا در هنگام دعایم عذاب شدید تو بر من لازم است؟ • پاک و منزهی تو از تو نومید نیستم در حالی که در توبه و بازگشت

هدایت رسیده بودند و این معنا را عملا به اثبات رسانیدند که می توان با کمترین وقت به تجارت پرسود ابدی دست زد و ساختمان بی پایه گمراهی را با توبه و بازگشت … اخلاص و معرفت و بینش و بصیرت در برابر دیدگان حضرت حسین علیه السلام آن منبع شرافت و عزت به شرف شهادت نائل شدند تا به جهانیان ثابت کنند که توبه و بازگشت

هدایت رسیده بودند و این معنا را عملا به اثبات رسانیدند که میتوان با کمترین وقت به تجارت پرسود ابدی دست زد و ساختمان بیپایه گمراهی را با توبه و بازگشت … اخلاص و معرفت و بینش و بصیرت در برابر دیدگان حضرت حسین علیه السلام آن منبع شرافت و عزت به شرف شهادت نائل شدند تا به جهانیان ثابت کنند که توبه و بازگشت

واقعی تحقق پیدا نکرده .توبه و بازگشت … توبه که عبارت از رسیدن به مغفرت و رحمت و رضوان حق است و نیز پیدا شدن لیاقت برای ورود به بهشت و امان یافتن از عذاب جهنم و بیرون شدن از جاده ی گمراهی و قرار گرفتن در مسیر هدایت و پاک شدن پرونده از سیاهی و ظلمت باید گفت توبه مساله ای است عظیم و برنامه ای است بزرگ و حقیقتی است فوق العاده و واقعیتی است ملکوتی و عرشی .توبه به اینکه انسان استغفراللهی بگوید و در باطن اندکی دچار حیا شود و در جلوت یا خلوت اشکی بریزد حاصل نمی شود زیرا بسیارند مردمی که بدین صورت توبه می کنند ولی پس از اندک مدتی به همان گناهانی که آلوده بودند باز می گردند بازگشتن به گناه بالاترین دلیل این معناست که توبه ی حقیقی حاصل نشده و بازگشت

به حساب آورد چرا که امید بدون ایمان و عمل و دلگرمی بدون توبه و بازگشت حالتی شیطانی و به تعبیر قرآن مجید امنیه است. … این معنای باطل میکند که نعوذ بالله خداوند از علاج بیماری بیمار ناتوان استدر هر صورت باید امید به رحمت حق را محصول ایمان و عمل و ثمرهی توبه و بازگشت … و توبه را در فضای تاریک آرزوی دراز میخواهند گفتارشان دربارهی دنیا گفتار اهل زهد ولی عملشان عمل خواهندگان دنیاست.و نیز آن حضرت فرمودند امیدواریت به آنچه که امید نداری بیش از چیزی باشد که امید داری موسی بن عمران به امید قبسی از آتش از پیش زن و بچه رفت به مقام کلیم اللهی رسید و با منصب پیامبری بازگشت

واقعی تحقق پیدا نکرده .توبه و بازگشت … توبه که عبارت از رسیدن به مغفرت و رحمت و رضوان حق است و نیز پیدا شدن لیاقت برای ورود به بهشت و امان یافتن از عذاب جهنم و بیرون شدن از جاده ی گمراهی و قرار گرفتن در مسیر هدایت و پاک شدن پرونده از سیاهی و ظلمت باید گفت توبه مساله ای است عظیم ــــــــــــــــــــــــــــــــــ 1 ـ معانی الاخبار 270 باب معنی الذنوب التی تغیر النعم حدیث 2 ; وسائل الشیعه 16 281 باب 41 حدیث 21556 ; بحار الانوار 70 375 باب 138 حدیث 12 .2 ـ نهج البلاغه 842 حکمت 290 ; بحار الانوار 70 364 باب 137 حدیث 96 .و برنامه ای است بزرگ و حقیقتی است فوق العاده و واقعیتی است ملکوتی و عرشی .توبه به اینکه انسان استغفراللهی بگوید و در باطن اندکی دچار حیا شود و در جلوت یا خلوت اشکی بریزد حاصل نمی شود زیرا بسیارند مردمی که بدین صورت توبه می کنند ولی پس از اندک مدتی به همان گناهانی که آلوده بودند باز می گردند بازگشتن به گناه بالاترین دلیل این معناست که توبه ی حقیقی حاصل نشده و بازگشت

به حساب آورد چرا که امید بدون ایمان و عمل و دلگرمی بدون توبه و بازگشت حالتی شیطانی و به تعبیر قرآن مجید امنیه است .یعدهم ویمنیهم وما یعدهم … این معنای باطل می کند که نعوذ بالله خداوند از علاج بیماری بیمار ناتوان است در هر صورت باید امید به رحمت حق را محصول ایمان و عمل و ثمره ی توبه و بازگشت … و توبه را در فضای تاریک آرزوی دراز می خواهند گفتارشان درباره ی دنیا گفتار اهل زهد ولی عملشان عمل خواهندگان دنیاست.و نیز آن حضرت فرمودند امیدواریت به آنچه که امید نداری بیش از چیزی باشد که امید داری موسی بن عمران به امید قبسی از آتش از پیش زن و بچه رفت به مقام کلیم اللهی رسید و با منصب پیامبری بازگشت

به حساب آورد چرا که امید بدون ایمان و عمل و دلگرمی بدون توبه و بازگشت حالتی شیطانی و به تعبیر قرآن مجید امنیه است . … این معنای باطل می کند که نعوذ بالله خداوند از علاج بیماری بیمار ناتوان است در هر صورت باید امید به رحمت حق را محصول ایمان و عمل و ثمره ی توبه و بازگشت … و توبه را در فضای تاریک آرزوی دراز می خواهند گفتارشان درباره ی دنیا گفتار اهل زهد ولی عملشان عمل خواهندگان دنیاست.و نیز آن حضرت فرمودند امیدواریت به آنچه که امید نداری بیش از چیزی باشد که امید داری موسی بن عمران به امید قبسی از آتش از پیش زن و بچه رفت به مقام کلیم اللهی رسید و با منصب پیامبری بازگشت

توبه را میراث حضرت آدم وحوا علیهماالسلام می خواند و به تبیین آثارسوگناهان و راه توبه واقعی و نیز توبه حقیقی از دیدگاه امام علی علیه السلام می پردازد. وسپس مسئله توبه در قرآن را با آوردن آیاتی ازقرآن به بحث می نشیند و امر به توبه درقرآن وراه توبه واقعی وپذیرش توبه وسایر مسائل آن را مطرح می کند. در فصل چهارم که یکی ازجذاب ترین بخش های کتاب است با عنوان داستان توبه کنندگان داستان هایی زیبا و معروفی از توبه گناهکاران را بیان کرده و به ترغیب میل به توبه در انسان و بازگشت … حسین انصاریان ویراستهی حسین استاد ولی قم انتشارات دار العرفان چاپ اول1382 439 صفحه وزیری.یکی از مسائل مهم در دین مبین اسلام بحث توبه و بازگشت … توبه و توضیح هر یک با عنایت به آیات و روایات شیعه پرداخته است. در فصل اول باعنوان نعمت ها ومسئولیت انسان به نعمت هایی که خداوند به انسان عنایت کرده اشاره کرده و فراوانی وگستردگی و بی شمار بودن نعمت و راه تحصیل وتوجه به آن را بر می شمرد و در ادامه چگونگی شکر نعمات الهی و پرهیز از ناسپاسی را بیان کرده و به زشتی بخل واسراف وعلل از دست رفتن نعمت و پاداش بجا خرج کردن آن اشاره دارد. در فصل دوم به گناه وراه درمان آن پرداخته وگناه را بیماری روح می داند وتوبه را کلید آشتی باپروردگار و پاک شدن از گناهان معرفی می کند و ضمن واجب فوری و واجب اخلاقی دانستن توبه تمسک به طبیبان معالج روح اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام را لازم وبسیار موثربر می شمارد. در سومین فصل با سرفصل بازگشت