|
آفات قلبچهار چيز يافتيم كه آن آفت مجتهدان است و فتنه دلهاى عابدان و بلاى نفوس ايشان .و چهار چيز ديگر در مقابل آن كه نظام متعبّدان است و صلاح دلها و قوام كار ايشان است .آفات چهارگانه :طول امل ، حسد ، استعجال ، كبر .و مناقب چهارگانه :كوتاهى امل ، تأنّى در كار و نصيب خلق و تواضع و خشوع .اين است اصولى كه در صلاح قلوب و فساد آن مؤثّر است ، بايد كه تحصيل اين مناقب كند و از اين آفات بپرهيزد ، تا بر مقصود ظفر يابد .آفت اوّل : آرزوهاى طولانىامّا طول امل آن است كه از همه خيرى بازمىدارد و همه شرّ و فتنهاى مىانگيزاند و درد بىدرمان است كه خلق را در انواع بلاها مىاندازد .و بدان كه چون امل دراز در پيش گرفتى ، چهار چيز از آن پديد آيد :يكى : ترك طاعت و كاهلى در عبادت . با خود گويى : پس از اين بكنم ، فردا ، ساعتى ديگر ، روزگار در پيش است ، فوت نخواهد شد و راست گفت داود طايى :مَنْ خافَ الْوَعيدَ قَرُبَ عَلَيْهِ البَعيدُ ، وَمَنْ طالَ اَمَلُهُ ساءَ عَمَلُهُ .هركس از عذاب حق بترسد ، به مقام قرب نزديك شده و هركس دچار درازى آرزو گردد بد عمل شود . اوحدى مراغهاى چنين سروده :
دل نگهدار كه بر شاهد دنيا ننهى كاين نه يارى است كه او را غم يارى باشد
تو كه امروز چو كژدم همه را نيش زنى مونس قبر تو شك نيست كه مارى باشد
كشت ناكرده چرا دانه طمع مىدارى آب ناداده زمين را چه بهارى باشد
اگر آن گنج گران مىطلبى رنجى بر گل مپندار كه بىزحمت خارى باشد
دوّم : ترك توبه و تسويف گويى : توبه خواهم كرد و روزگار در پيش است و ايام دراز است و من جوانم و سال اندك دارم . اين و مانند اين تو را در دنيا رغبت پديد آرد و بر آن حريص گرداند .سوّم : و غم روزى در پيش نهد . گويى : چه خورم و چه پوشم ؟ و تابستان آمد و مرا چيزى نيست و شايد كه عمر دراز بكشد و محتاج شوم .اين و امثال اين تو را در طلب دنيا اندازد ، دل تو مشغول شود و وقت ضايع گردد و غم بىفايده بىحاصل روى نمايد ، چنانچه از ابوذر رضىاللهعن
|