سه مسلمان تائب‏

زمانى كه مسأله‏ى جنگ تبوك پيش آمد، سه نفر از اصحاب پيامبر به نام كعب بن مالك و مرارة بن ربيع و هلال بن اميه، از همراه شدن با پيامبر و شركت در جبهه‏ى حق عليه باطل امتناع كردند.

شركت نكردن آنان علتى جز سستى و عافيت خواهى و تنبلى نبود، ولى پس از حركت جبهه‏ى حق از مدينه، از اينكه همراه رسول الهى و مسلمانان به جنگ با دشمنان خدا نرفتند پشيمان شدند.

وقتى رسول خدا از عرصه‏ى تبوك به مدينه باز گشتند، هر سه نفر خدمت آن حضرت رسيدند و زبان به عذرخواهى و اظهار ندامت گشودند، ولى پيامبر يك كلمه جواب آنان را نداد و به تمام مسلمانان هم فرمان داد تا كسى با آنان حرف نزند.

كار به جايى رسيد كه همسران و فرزندان آنان به پيشگاه رسول خدا شتافتند، و از حضرت اجازه خواستند كه از آنها فاصله گرفته و جدا شوند!

حضرت اجازه‏ى جدايى و مفارقت ندادند، ولى فرمودند به آنان نزديك نشويد و از سخن گفتن با آنها خوددارى كنيد.

شهر مدينه بر آنان تنگ شد، در محاصره‏ى سختى افتادند، تا جايى كه مجبور شدند از اين بلاى بزرگ، و مسأله‏ى كمرشكن از مدينه فاصله بگيرند و به كوههاى اطراف مدينه پناهنده شوند.

علاوه بر آن همه مشكلات، پيشامد ديگرى كه ضربه‏ى سنگينى به آنان زد اين بود كه كعب مى‏گويد: در بازار مدينه با غم و اندوه نشسته بودم، شنيدم فردى مسيحى مرا مى‏خواهد، وقتى مرا شناخت، نامه‏اى از سلطان غسّان به من داد، سلطان نوشته بود: اگر پيامبر تو را از خود رانده به جانب ما حركت كن، آنچنان ناراحت شدم كه گفتم: خدايا، كار به جايى رسيده كه دشمنان اسلام در من به طمع افتاده‏اند!

در هر صورت اقوام آنان براى آنها غذا مى‏بردند ولى از سخن گفتن با آنها اكيداً خوددارى مى‏نمودند.

انتظار آنان از قبول توبه طولانى شد، از حريم رحمت حق آيه‏اى يا پيامى كه نشان دهنده‏ى قبولى توبه‏ى آنان باشد نرسيد، مطلبى به نظر يكى از آنان آمد كه به دو نفر ديگر گفت: برادران، اكنون كه تمام مردم حتى زنان و فرزندانمان با ما رابطه‏ى خود را بريده‏اند، بياييد ما سه نفر هم با يكديگر قطع رابطه كنيم شايد از جانب حق فرجى و گشايشى به كار ما برسد.

از يكديگر جدا شدند و هر يك به گوشه‏اى از كوه رفتند، به درگاه محبوب ناله زدند، به پيشگاهش اشك ندامت ريختند، سر به خاك تواضع گذاشتند، با قلبى شكسته طلب مغفرت نمودند تا پس از پنجاه روز توبه و انابه و سوز و گداز و راز و نياز اين آيه‏ى شريفه كه سند قبولى توبه‏ى آنان بود نازل شد .

«وَ عَلَى الثَّلاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذا ضاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ وَ ضاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَ ظَنُّوا أَنْ لا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ» .

و نيز آن سه نفر كه از جنگ باز ماندند تا جايى كه زمين با همه‏ى وسعتش بر آنان تنگ شد و جايى در وجود خويش براى خود نمى‏يافتند، و دانستند كه پناهگاهى از خدا جز به سوى خدا نيست، در آن وقت خداوند مهربان آنان را مشمول رحمت خود ساخت و توبه‏ى آنان را قبول كرد كه خداوند توبه پذير و مهربان است.