مراحل مختلف شكل‏گيرى انسان در رحم مادر دوران ماه دوّم

 در ماه دوّم آبستنى ، اندام موجود تازه از شكل و هيئت وزغ به انسان تغيير مى‏يابد ؛ ولى آن هيئت ، گِرد و مدور با سر خميده و دم دراز ، با داشتن طرح دست و پاهاى بى‏قواره هنوز به صورت انسان در نيامده است ، با وجود اين در پايان ماه دوّم ، شكل آن اندام به طور روشن‏ترى تغيير مى‏يابد ؛ ولى دم درازش هنوز باقى مانده است .
در اين ماه ، جنين شش برابر بزرگ‏تر مى‏شود ، قدش به چهار سانتى‏متر مى‏رسد ، و وزنش پانصد مرتبه افزون‏تر مى‏گردد ، بين پوست و اعضاى داخلى آن ، استخوان مى‏رويد ، صورت و گردنش نمو كرده ، دهنش تدريجا تنگ‏تر و گونه‏ها بهتر نمو مى‏كند ، چروك‏هاى بينى به هم اتصال مى‏يابند و دماغ درشت‏تر مى‏شود ، چشم‏ها از روى سر به سمت جلو مى‏آيند و در آخرين هفته اين ماه پلك‏هاى چشم ساخته مى‏شوند و طولى نمى‏كشد كه به هم نزديك مى‏شوند .
پيشانى اغلب برآمدگى پيدا مى‏كند ، در نتيجه ، مغز درشت‏تر شده وسعت زيادترى از كلّه سر را فرا مى‏گيرد ، ممكن است بعدها تا موقعى كه طفل به حدّ بلوغ برسد برآمدگى پيشانى ، تدريجا رفع شود و تناسب و تعادلى در چهره ظاهر گردد .
تدريجا در دست و پا تحوّلات عجيبى رخ مى‏دهد ، نخست ، جوانه‏هايى ظاهر و كم كم برآمده و بلند مى‏شوند و انتهاى آنها صاف و مسطح گرديده به شكل تخته شستى رنگ‏آميزى نقاشان در مى‏آيد . بر روى سطح آن ، پنج برآمدگى متوازى درست مى‏شود كه به واسطه فرورفتگى‏هاى كم عمق از يكديگر جدا و بعداً بر اثر شكافى از هم سوا و به اين ترتيب پنج انگشت روييده مى‏شوند و شيارهايى از پهناورى دست و پا ظاهر و موضع آرنج ، مچ دست ، زانو و قوزك پا معلوم مى‏گردد .
در هفته پنجم حاملگى ، دُم به حدّ اعلاى درازا مى‏رسد ، مانند دم حيوانات داراى عضله‏هاى محركه مى‏باشد ، تكان مى‏خورد ، به تدريج طول آن كوتاه‏تر مى‏شود و تا موقع به دنيا آمدن نوزاد از ميان مى‏رود ، كاهش درازى دُم ، موقعى است كه استخوان‏ها شروع به رويش مى‏نمايند .
استخوان‏ها ابتدا به حالت غضروف ، ماده نرم نيم شفاف ساخته مى‏شوند و بعد از آن‏كه اطراف آنها را گوشت احاطه نمود ، كم‏كم حالت استخوان پيدا مى‏كند .
جريان تغيير و تحوّل و محكم شدن استخوان از موقعى كه طفل در شكم مادر است تا وقتى كه متولّد مى‏شود و بزرگ و به حدّ بلوغ برسد ادامه دارد و با رسيدن به سن بلوغ ، استخوان بندى كامل مى‏شود .
از جمله واقعيت‏هاى جالب ماه دوّم ، پيدايش مسئله جنسيّت است ، در آغاز اين ماه ، تشخيص جنسيّت جنين معلوم نيست ، ولى در اواخر ماه دوّم ، دستگاه جنسيّت مشخص و قسمت خارجى آن تدريجا ظاهر مى‏شود و از عجايب آفرينش آن است كه دستگاه جنسيّت پسر و دختر در اوان ظهور با هم شبيه‏اند ، حتى غدّه‏هاى پستان آنها نيز همانندند .
آفريدگار عزيز و توانا براى تكثير انواع به هر فرد انسان ، هر دو نوع اعضا جنسى را مى‏بخشد كه يكى رشد و نمو مى‏كند و ديگرى به حال ركود مى‏ماند ، در نتيجه جنين بدون آن‏كه خود مؤثر در عمل باشد به جنس نر يا مادّه تبديل مى‏گردد .
به هر حال ، دوره دوّم ماه حاملگى سپرى مى‏شود و نطفه جنينى به صورت انسان مبدل مى‏گردد و از اين پس در هفت ماه آينده آن موجود تازه ، طفل ناميده مى‏شود و رشد و تكامل آن شروع مى‏گردد .
راستى چه خبر است و اين نعمت خلقت داراى چه شگفتى‏هايى است ! امام صادق عليه‏السلام مى‏فرمايد : كم‏ترين مرحله شكر اين است كه نعمت را فقط از خدا بينى ، اينك در اين مسائل دقّت كنيد و ببينيد اين امور جز به اراده حكيمانه حضرت او صورت نمى‏گيرد و آيا شكر اين همه نعمت بر انسان واجب است يا نه ؟ و اگر شكر نكند و از نعمت قدردانى ننمايد جزاى او چيست ؟!