تفقّه در دين، مقدمه تجارت‏

روايتى در باب امرى مادى داريم و بايد با اين حقيقت مقايسه كنيم. ظاهراً روايت را «أصبغ بن نباته» نقل مى‏كند. اين مرد بزرگ و اين چهره پاك، مى‏فرمايد: وجود مبارك اميرالمؤمنين عليه السلام روى منبر مسجد كوفه خطاب به مردم فرمودند: «يا مَعشَرَ التُّجار! الفِقه ثُمَّ المَتجرَ»  كاسب‏ها! تاجران! نخست به حلال و حرام خدا آگاه شويد، بعد وارد كسب شويد. بعد فرمودند: «وَ اللّه لِلرِّبا فِى هذِهِ الامَّةِ أخفَى مِن دَبيبِ النَّمْلِ عَلى الصَّفَا شُوبُوا ايمانَكم بِالصَدَقَةِ» به خدا قسم! ربا كه حرام است، در كاسبى‏هاى اين امت، از ردّ پاى مورچه بر سنگ صاف پنهان‏تر و مخفى‏تر است. چون اگر به حلال و حرام آگاه نشويم، ممكن است عمرى دچار ربا شويم و نفهميم كه در اين كسب، ربا بوده است و بعد در قيامت، گريبان ما را مى‏گيرند و به سمت جهنم مى‏كشانند و مى‏گويند: عمرى رباخور بودى. اگر بگويى: نمى‏دانستم كه رباست، به تو مى‏گويند: بايد مى‏رفتى و مى‏فهميدى كه كسب خود را از ربا حفظ كنى. چگونه روى سنگ صاف، ردّ پايى از مورچه نمى‏ماند، شما اگر فقيه يعنى آگاه به حلال و حرام نباشيد و يا دايم نپرسيد، ردّ پاى حرام را نمى‏توانيد درك كنيد. ما خيلى گرفتار شده‏ايم، چون به قدرى رشته‏هاى گوناگونِ كاربرد پول در اين مملكت در آمده است كه گاهى از ما مى‏پرسند، با اين كه فقه شيعه را خوانده‏ايم، اما نمى‏فهميم كه اين رشته با كدام يك از برنامه‏هاى اهل‏بيت عليهم السلام تطبيق مى‏كند كه بفهميم حلال است، يا حرام. رباى پنهان‏تر از لغزيدن مورچه روى سنگ صاف، انسان را به سمت جهنم مى‏كشد، چون بعد حضرت فرمودند: «التّاجرُ فاجِرٌ وَ الفاجِرٌ فِى النّار» شخص كاسبى كه حلال و حرام را نمى‏داند، فاجر است و فاجر نيز در دوزخ است. وقتى چنين ردّ پاى پنهانى، انسان را به دوزخ بكشاند، آن وقت ردّ دعوت خدا، در دنيا و آخرت چه خواهد كرد. اما اهل ايمان، دعوت خدا را رد نمى‏كنند، چون دچار بيمارى استغنا، كبر، غرور، جهل و بى‏انصافى نيستند. بلكه در برابر حضرت حق خشوع دارند: «إِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخشِعِينَ» اهل ايمان نسبت به پروردگار نرم، فروتن، خاكسار و متواضع هستند، چون اهل ايمان در همين آيه، خدا را مى‏بينند كه با درياى بى‏نهايت از محبتى كه دارد، آنها را دعوت مى‏كند. خدايى كه غنى مطلق است، كسى دارد دعوت مى‏كند كه:«لِلَّهِ مُلْكُ السَّموَ تِ وَالْأَرْضِ»  «لِلَّهِ مِيرَ ثُ السَّموَ تِ وَالْأَرْضِ» «وَعِندَهُ مَفَاتِحُ الْغَيْبِ»
كسى كه به فرموده امير المؤمنين عليه السلام و حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام: هشت بهشت را پاداش بدن قرار داده است، نه پاداش كل وجود انسان. فقط پاداش بدن است، اما پاداش دل، روح، عقل و جان انسان، فوق هشت بهشت است.