لطفا منتظر باشید

سبب قرار گرفتن مقام خلافت در انسان‏


اكنون اين سؤال پيش مى‏آيد كه چه شد كه خداوند اين مقام را به انسان عنايت كرد؟ زيرا ملائكه و جنّيان و آسمان‏ها و زمين و «ما فى السموات‏ و ما فى الارض» پيش از انسان خلق شده بودند. پس، چرا خداوند، از ميان اين همه موجود، انسان را انتخاب كرد و مقام خلافت را به او داد؟

چرا جبرئيل، با آن مقام و عظمت، خليفه نشد و انسان وكيل و خليفه خدا قرار گرفت؟ و سر آخر اين كه آيا انسان مى‏تواند به واقع مظهر اسماء و صفات حق باشد؟

براى پاسخ به اين سوال مى‏گوييم: در ادبيات عرب، نهايت صفت را با «صفت مشبهه» يا «صيغه مبالغه» ذكر مى‏كنند نه با اسم فاعل؛ مثلا، براى نشان دادن بالاترين حد علم يا رحمت مى‏گويند عليم و رحيم نه عالم و راحم. در قرآن مجيد، پروردگار عالم درباره پيغمبر اسلام، صلى اللّه عليه و آله، مى‏فرمايد:

«لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم»]

يقينا، پيامبرى از جنس خودتان به سويتان آمد كه به رنج و مشقت افتادنتان بر او دشوار است، اشتياق شديدى به هدايت شما دارد و نسبت به مؤمنان رؤوف و مهربان است.

اين آيه به صراحت بيان مى‏دارد كه صفت رحم در پيامبر به نهايت خود رسيده است (رحيم)؛ يعنى نهايت رحمت و نهايت رأفت در اين مرد جمع شده و او همه رأفت و رحمت را گرفته است. از طرفى مى‏دانيم كه رحيم يكى از صفات خداست، پس اين آيه شاهدى است بر اين مطلب كه انسان مى‏تواند آينه منعكس‏كننده اسماء و صفات حق باشد.

البته، نبايد از نظر دور داشت كه اين آينه، مانند هر آينه ديگرى، قابل شكستن است. از شش جهت نيز به طرف اين آينه سنگ مى‏بارد، حتى از درون خود انسان؛ يعنى اگر انسان مواظبت نكند و مراقب رفتار و كردار خود نباشد، چنان ديوانه مى‏شود كه خودش هم در مقام سنگ باران خود بر مى‏آيد. انسان با عدم مراقبتش خود را رجم مى‏كند و اين‏قدر از آينه بودن براى اسماء و صفات الهى دور مى‏شود كه از بارگاه قدس ربوبى رجم مى‏شود و، در نهايت اين بعد و فاصله، مصداقى از صفت «رجيم» مى‏شود. البته، اين بعد هم مراتبى دارد كه قرآن مجيد سه مرحله آن را با تعابير «فى ضلال بعيد»، «فى ضلال مبين» ، و «فى ضلال كبير»  بيان مى‏كند؛ يعنى انسان ابتدا مقدارى از بارگاه الهى دور مى‏شود، بعد اين فاصله بيشتر و بيشتر مى‏شود تا اين كه نهايت دورى برايش اتفاق مى‏افتد.

بدبختانه، اين فاصله‏ها به دست خود انسان واقع مى‏شود و اگرنه پروردگار عالم اهل رجم بندگانش نيست. خداى مهربان عالم اهل لعنت و غضب و آتش افروزى نيست. امير مومنان در دعاى كميل مى‏فرمايد:

«هيهات ما ذلك الظن بك و لا المعروف من فضلك و لا مشبه لما عاملت به الموحدين من برك و احسانك، فباليقين اقطع لولا ما حكمت به من تعذيب جاحديك، و قضيت به من اخلاد معانديك لجعلت النار كلها بردا و سلاما و ما كان لاحد فيها مقرا و لا مقاما، لكنك تقدست اسماؤك اقسمت ان تملأها من الكافرين من الجنة و الناس اجمعين و ان تخلد فيها المعاندين، و انت جل ثناؤك قلت مبتدئا و تطولت بالانعام متكرما، افمن كان مومنا كمن كان فاسقا لا يستوون».

امير مومنان هم كلمه يقين را آورده است و هم كلمه قطع را (فباليقين اقطع)؛ يعنى براى على اين امرى صد درصد و بديهى است. عين واقعيت است و هيچ شكى در آن وجود ندارد مى‏فرمايد: «اقطع»؛ يعنى با همه وجود قطع و يقين دارم.

بى‏شك، اگر همه بندگان خدا باطن ابراهيمى‏شان را نگاه مى‏داشتند آتشى افروخته نمى‏شد. حضرت به همين مساله يقين دارد، لذا مى‏گويد:

سازندگان جهنم خود مردم هستند و اين موضوع ربطى به خود ندارد.

جلوه‏دهنده همه عنايات خداست و اين ربطى به مردم ندارد. در عوض، جهنم‏سازى مربوط به خود مردم است و ربطى به خدا ندارد. اين مردم هستند كه روى حقيقت ابراهيمى خود پوشش نمرودى مى‏گذارند و حقيقت موسوى خود را با حجاب فرعونى مخفى مى‏كنند. آن‏ها روى حقيقت احمدى خود پوشش ابو جهلى مى‏گذارند و، به همين دليل، آتش افروخته مى‏شود. در حقيقت، جهنم ساخته خود مردم است و آن را با كارها و با دست خود مى‏سازند. نكته مساله در اين است كه خداوند، در قرآن، بهشت را به خود نسبت مى‏دهد:

«فادخلى فى عبادى و ادخلى جنتى».

اما جهنم را به خود نسبت نمى‏دهد. ازاين‏رو، در قرآن عباراتى چون «نارى» و «جهنمى» وجود ندارد، زيرا آتش افروز در واقع خود مردم هستند؛ حتى آن‏جا كه خداوند مى‏فرمايد:

«ان عذابى لشديد».

سخن پروردگار در باب كفران نعمت است. در حقيقت، مى‏خواهد بگويد: عامل ايجاد عذاب خود مردم هستند. من بايد كليد برف و باران را خاموش كنم تا نيايد، اما مردم وسيله‏ساز خاموشى اين كليد هستند.

درست است كه مردم با زبان خود از من مى‏خواهند كليد خاموشى را نزنم، اما گناهانشان مى‏گويد كليد نعمت‏ها را خاموش كنم تا به سوى آن‏ها حركت نكند، زيرا اعمال هم مانند زبان درخواست‏هايى دارند. اين هم نوعى دعاست، اما دعاى برعكس و خطا و اشتباه؛ زيرا كسى كه گناه مى‏كند به پروردگار مى‏گويد: رابطه خود را با من قطع كن، لطف خود را از من بردار، رحمت خود را از من منع كن. اين طبيعت گناه است. مقام‏ خلافت مقام باعظمتى است، زيرا خداوند به ملائكه مى‏گويد: مى‏خواهم آينه‏اى بسازم كه اسماء و صفات مرا در خود منعكس كند و در زمين، در همه چيزها نشانه من و به تعبيرى «خداگونه» باشد.

منبع :
نظرات کاربران (0)
ارسال دیدگاه