حسد

امّا حسد : بدان كه حسد طاعات را به فساد آورد و بنده را بر خطيئات دارد و آن دردى است كه بسيارى [ از ] علما و قرّاء بدان مبتلا شده‏اند ، تا به عوام و جهّال چه رسد ، تا هلاك كرده ايشان را و در آتش برده . نمى‏شنوى كه پيامبر فرمود : شش گروه به شش چيز در آتش روند : عرب به تعصّب و حكّام به جور و ظلم و دهاقين به كبر و تجّار به خيانت و اهل رستاق به جهل و علما به حسد . پس بلايى كه شومى آن به حدّى باشد كه علما را به آتش برد ، سزاوار باشد كه از آن بپرهيزند . و بدان كه پنچ چيز از حسد پديد آيد : يكى : فساد طاعت كه رسول خدا صلى‏الله‏عليه‏و‏آله مى‏فرمايد : الحَسَدُ يَأْكُلُ الْحَسَناتِ كُلَّها كَما يَأْكُلُ النّارُ الْحَطَبَ . يعنى حسد تمام حسنات را نابود كند ، چنان كه آتش هيزم را . دوّم : فعل معصيت ، چنان كه وهب گفت : حاسد را سه علامت است : چون حاضر شود تملّق و چاپلوسى كند و چون غايب شود غيبت كند و به مصيبت شاد شود و شماتت كند . گفتم : حاسد را اين خود تمام است كه خداى تعالى از شرّ او استفاده فرموده است : وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ هم چنان كه از آن شيطان فرموده است و حاسد را به منزلت شيطان و ساحر فرو آورده است . سوّم تعب و غم بى‏فايده ، بلكه وزر و معصيت ، چنان كه ابن السمّاك گويد : لَمْ أَرَ ظالِماً أَشْبَهُ لِلْمَظْلُومِ مِنَ الْحاسِد . هيچ ظالم را نديدم كه به مظلوم ماننده‏تر بود چون حاسد . چهارم : دل كورى تا هيچ حكمى از احكام خداى تعالى فهم نكند . پنجم : محرومى و خذلان كه هرگز به مراد نرسد . چنان كه حاتم گفت : الضَّغينُ غَيْرَ ذى دينٍ ، وَالْعائِبُ غَيْرَ عابِدٍ ، وَالَّنمامُ غَيْرَ مأْمُونٍ ، وَالْحَسُودَ غَيْرَ مَنْصُورٍ.كينه‏ورز بى‏دين است و عيب جوينده حق نيست و سخن‏چين امان ندارد و حسود يارى نشود .چگونه حسود به مراد رسد و مراد او آن است كه زوال نعمت‏هاى خداى تعالى از بندگان او بشود و چگونه بر اعدا نصرت يابد و اعداى او بندگان مؤمن خدايند و چه نيكو گفت ابو يعقوب :اللّهُمَّ صَبِّرْنا عَلى تَمامِ النِّعْمَةِ عَلى عِبادِكَ وَحُسْنِ حالِهِمْ . خدايا ! ما را صبرى ده بر تمامى نعمت و نيكو حالى بندگان خود . پس چنين دردى بدين رسوايى را معالجت مهم باشد و بدان مشغول بايد شد به توفيق اللّه تعالى .عارف وارسته ، جمالى اردستانى گويد :
آنان كه در اين جهان فانى                                     جويند حيات جاودانى
از هستى خويش عار دارند                                    بر دل همه داغ يار دارند
هم‏خانه و يار مقبلان باش                                     همراه و رفيق بى‏دلان باش
 اين منزل و راه مرد باشد                                    مردى كه زخويش فرد باشد
   دانا نشود كسى به تكرار                                  زنهار بكوش و دل به دست آر
 دل‏هاى پر از غبار و آشوب                               هرگز نشود مقام محبوب
اندر پى هر نظر نظرهاست                                 وندر سر هر سفر سفرهاست
اى غافل تن‏پرست تن دوست                               تا چند روى چو سگ پى پوست
يمان به حيات جان ندارى                                   جز همّت آب و نان ندارى
عارف حيل و حسد نداند                                        در ديده به جز احد نداند
آزار دل كسى نجويد                                             خارى كشد و گلى نبويد