تفاوت انسان با موجودات دیگر در چگونگی رسیدن به اهداف در حقیقت به تفاوت ماهوی و ساختار وجودی انسان با موجودات دیگر باز میگردد.

فقط تره بود؛ کل صیفیجات کره زمین فقط خربزه بود؛ اصلا زندگی موجودات نمیچرخید. این تفاوت … اینها تفاوتی الهی خلقتی و حکیمانه است و این تفاوت در عنصر موجودات در تمام خلقت جریان دارد. … تفاوت موجودات در آفرینش براساس حکمت الهیبا همدیگر در دو آیه اول دیشب سیری داشته باشیم تا دل و جان ما را روشنتر و نورانیتر کند؛ چون قرآن مجید

تفاوت موجودات جهان همین طور است. … این پرسش و سؤالات مشابه آن است در ابتدا باید توجه داشت که تمام مواردی که در آفرینش انسان ها و موجودات دیگر به عنوان نابرابری لحاظ می شود تفاوتهایی است که در جهان وجود دارد نه تبعیضها.فرق تفاوت … تفاوت ژنتیکی و عوامل محیطی و مادی وراثت و... است که هزاران مورد شناخته شده و یا ناشناخته در طبیعت در آنها دخالت دارد و یا حتی امور غیر مادی مانند نحوه آمیزش یا مواد و غذاهایی که پدر و مادر قبل از آمیزش یا مادر بعد از آن در دوران جنینی تغذیه میکنند یا مانند تاثیر الکل و مواد اعتیادزا در شکل و حالت و وضع و سلامت و بهره هوشی و استعداد کودک که امروزه بدون تردید شناخته شده است.طبق این سخن فیض الهی از ناحیه خدا تمام است و او در حق هیچ موجودی تبعیض روا نمیدارد بلکه موجودات

نمی­دهد که در برابر زن سینه­اش را سپر کند و بگوید مثلا بدن تو این تفاوت­ها را با من دارد اینها تفاوتی الهی خلقتی و حکیمانه است و این تفاوت در عنصر موجودات … یکجور آفریده بود کل درخت­های کره­ی زمین فقط درخت گردو بود کل سبزیجات کره­ی زمین تره بود کل صیفی­جات کره­ی زمین خربزه بود اصلا زندگی موجودات نمی­چرخید این تفاوت … تربچه ریحان با مرزه یکی نیست هیچ وقت این خاک با خاک دیگر یکی نیست این آب با آب دیگر یکی نیست؛ خیلی جالب است که خداوند در قرآن می­گوید تفاوت در موجودات

خداوند در رزق موجودات تفاوت و اندازه بر اساس گنجایش هر مخلوقی مقرر داشته است.

طبق گفتۀ پروردگار تمام موجودات عالم خلقت بدون تفاوت در صراط مستقیم الاهی قرار دارند.

اشکال متوجه مرحله اول است که چرا از آغاز همه را یکسان نیافریده است ؟ باید دید را از تفاوتها چیست ؟راز تفاوتهاراز تفاوتها یک کلمه است " تفاوت موجودات … تفاوت رخ داده نه تبعیض . عدالت این نیست که معلم همه نمره ها راجع کند و بعد بین همه دانش آموزان بطور مساوی قسمت کند عدالت این است که به هر کدام آنچه را که استحقاق دارد بدهد . در اینگونه موارد فرق گذاشتن عین عدالت و مساوات است و فرق نگذاشتن عین تبعیض و ظلم . در اینجا قهرا این مطلب به ذهن می آید که خدا را با یک آموزگار نتوان قیاس کرد . خدا آفریننده موجودات … موجودات را از لحاظ فاعلیت و خالقیت و ایجاد معین می کند نظام دیگری بر خصوص جهان طبیعت حاکم است که شرایط مادی و اعدادی بوجود آمدن یک پدیده را تعیین می نماید 12 . این نظام نظام عرضی نامیده می شود و به موجب این نظام است که تاریخ جهان وضع قطعی و مشخصی پیدا می کند . هر حادثه در مکان و زمان خاصی پدید می آید و هر زمان خاص و مکان خاص ظرف حوادث معینی می گردد . ما معمولا وقتی یکی از پدیده ها را مورد سؤال و تردید قرار می دهیم فقط به خود آن پدیده توجه می کنیم حساب نمی کنیم که آن پدیده در نظام هستی چه جایی و چه وضعی دارد ؟ در حالی که هر پدیده ای خواه نیک باشد یا بد معلول یک سلسله علل مخصوص و وابسته به شرایط معینی است هیچوقت یک حریق بدون ارتباط به عوامل و حوادث دیگر رخ نمی دهد و جلوگیری از وقوع آن نیز جدا از یک سلسله علل و عوامل خواه مادی و خواه معنوی امکان پذیر نیست . هیچ حادثه ای در جهان " منفرد " و " مستقل " از سایر حوادث نیست همه قسمتهای جهان با یکدیگر متصل و مرتبط است . این اتصال و ارتباط همه اجزا جهان را شامل می گردد و یک پیوستگی عمومی و همه جانبه را بوجود می آورد . اصل وابستگی اشیا به یکدیگر و به عبارت دیگر اصل وحدت واقعی جهان - وحدت اندام واری - اصلی است که حکمت الهی تکیه فراوان بر آن دارد . اصل وابستگی اشیا در حکمت الهی مفهوم جدی تری پیدا می کند و آن مفهوم " تجزیه ناپذیری " جهان است . بعدا درباره این اصل توضیح بیشتری خواهیم داد .در فلسفه گفته می شود " کل حادث مسبوق بمادش و مدش " یعنی هر پدیده ای در چهارچوب زمان خاص و مکان خاص واقع می شود . هر پدیده زمان خاصی و مکان خاصی دارد . ممکن نیست که همه زمانها یا همه مکانها برای یک حادثه بی تفاوت

تربیت و تدبیری که از ناحیه مربی هستی متوجه جهانها و جهانیان است چه آن که تکوینی باشد یا تشریعی با تربیت و تدبیر غیر او تفاوت اساسی دارد وجود مبارک او در تربیت موجودات

اگر چه برای هر نوع از موجودات در هر مرتبه قانونی است اما در مورد انسان این قانون به قانون دینی یا شریعت به معنای مجموعه امر و نهی تبدیل شده است. تنها تفاوت

تفاوت اساسی دارد 1. وجود مبارک او در تربیت موجودات نسبت به خودش هیچ سود و هدفی را در نظر ندارد بلکه همه اهداف تربیتی و سودی که از آن حاصل میشود نصیب موجود تربیت

وی خاطرنشان کرد در آن نورانیت شناخت خدا تمام آثار موجودات را آثارالله میگوید و این تفاوت دید را با دیگران پیدا میکند؛ میگوید آب چهکاره است که

تفاوت دارد. فرشتگان موجودات مجردی هستند؛ البته تنها آنها موجود مجرد نیستند و خداوند مخلوقات دیگری هم دارد که جز مجردات هستند.

مساله حائز اهمیت در اینجا این است که همه موجودات عالم به جز ما انسانها تکوینا در راه رسیدن به کمال هستند؛ یعنی در طی مسیر کمال اختیاری از خود ندارند. و این اولین تفاوت

با ارزشی برعهده او نهاده شده و از او دعوت نمودهاند وفادار به عهد و پیمان خدا باشد استفاده میشود که انسان در عرصه گاه هستی با همه موجودات از نظر ارزش تفاوت

الله یعنی آن کس که آفریننده نظام های هستی و خالق موجودات است و لذا تعهد الهی تفاوت دارد با تعهد مخلوقی که جزئی از همین نظام و تحت تاثیر موجودات

نشستهاید و هر کسی مثل شما در اینگونه جلسات است هماهنگ با کل خلقت و در یک کاروان است الا بیدینها که در کاروان ابلیساند و ضد شما و ضد کل موجودات حرکت میکنند. تفاوت

با ارزشی برعهده او نهاده شده و از او دعوت نمودهاند وفادار به عهد و پیمان خدا باشد استفاده میشود که انسان در عرصه گاه هستی با همه موجودات از نظر ارزش تفاوت

با ارزشی برعهده او نهاده شده و از او دعوت نمودهاند وفادار به عهد و پیمان خدا باشد استفاده میشود که انسان در عرصه گاه هستی با همه موجودات از نظر ارزش تفاوت

چون دنیای دریا با دنیای خشکی واقعا از نظر تنوع موجودات شکل موجودات خیلی تفاوت میکند. من دوسه تا دریا را دیدم. … تفاوت درجات که حالا هشت درجه برای بهشت ذکر شده. هدایت هم ذومراتب است و هم تقوا ذومراتب است. اگر ما این تقوای آیه را تقوای عام بگیریم یعنی کسی که بیدار شده بینا شده به این که خطراتی برایش وجود دارد و این خطرات ممکن است در وجودش خسارت های سنگینی را به بار بیاورد در مرگش هم اثر بگذارد در برزخش هم اثر بگذارد در قیامتش هم اثر بگذارد حالا بگوید بروم دنبال اینکه ببینم چگونه این اراده خودم را که حفظ کردن خویش از خطرات است تحقق بدهم. اینجا پای قرآن در میان میآید. هدی للمتقین که بیاید و این نسخه الهی را عمل بکند و به هدایت این نسخه تسلیم بشود. این یک جواب خوبی است برای آنهایی که میگویند هدی للمتقین تحصیل حاصل است. اما جواب بالاترش و علمی ترش و مهمترش این است که ما در قرآن مجید مسئله هدایت را که بررسی میکنیم البته من الان نمی خواهم همه شئونش را برای شما عرض بکنم چون خیلی مفصل است و بسیار بحث عالی دقیق زیبا و ارزنده ای است و اگر انسان کل آیات هدایت و ضلالت را کنار همدیگر بگذارد خیلی از اشکالاتی که در ذهن خیلی هاست یا در ذهن خود انسان است حل میکند و اصلا خود آدم را بعد از دقت در آن آیات حلال مشکلات روحی و مغزی دیگران قرار میدهد. حالا من دورنما برای شما عرض میکنم چون خودتان آن قدر الحمدلله شایستگی دارید که آیات را کنار هم بگذارید و با توجه به وضع انسان نه آیه تنها. یعنی چون ما آیات قرآن را باید با توجه به وضع انسان بسنجیم. فکر بکنید آنجایی که میگوید یضل من یشا این اضلال آیا ابتدایی است؟ اگر اضلال ابتدایی باشد که با حکیم بودن حق نمی سازد. با عادل بودن حضرت حق نمی سازد. ما هم که اشعری نیستیم که بگوییم هرکاری خدا میکند همان درست است. اگر ضلالت ابتدایی هم باشد نه جای اشکال نیست. آنها غایب از حقایق اسما الله و صفات الله حرف میزنند. این است که به گمراهی افتادند و ما وقتی همین آیات یضل من یشا را دقت میکنیم میبینیم اضلال پروردگار مال بچه ده دوازده ساله و تازه به تکلیف رسیده نیست. اغلب آیات اضلال در ارتباط با مخالفان انبیا مخالفان نبوت مخالفان توحید است که اتفاقا خود پروردگار در مقدمه آیاتی که یضل من یشا دارد ذکر میکند که اینها این جنایتها را کردند. این مخالفتها را کردند و این ضلالت و ماندن در گمراهی و با چماق ضلالت توی سرشان زدن کیفر دنیای شان است. جریمه جرمشان است. در هدایت هم همین است. ـ در بسته میشود به طرف هدایت نمی آید. این بدترین جریمه است. یک وقت درب توبه باز است این تحصیل حاصل نیست. یک گوشمالی به او میدهد و بیدار میشود و بر میگردد. ولی این جریمه یک جریمه سنگین است چون بما کانوا یعملون شان هست. چون همواره میخواهند همین باشند. یعنی یزید تا بود میخواست یزید بشود. معنی نداشت که هدایت اجباری به او بدهد. ولی توی سرش میزند و محروم از فیوضات بماند و این ضلالت اوست. نه اینکه یقه اش را بگیرد و پرتش بکند در جاده گمراهی. او دارد میرود و ضلالت او فرو رفتنش است. یعمهون سرگردانیش است که دیگر توجهی به هدایت حق تا میمیرند نمی کند.حالا شؤون هدایت را نمی خواهم بررسی بکنم. اولا با دلیل خود قرآن عنایت کردید ذومراتب است. هدایت عام است. خاص است. خاص الخاص هست. ایمان هم همینطور است. تقوا هم همینطور است. حالا به ذومراتب بودن تقوا شاید در بحث امروز برسیم ببینید خود قرآن مجید ذومراتب بودنش را چقدر زیبا بیان کرده است و میدانید ظرفیتها هم مختلف است. هیچ وقت در درجات ایمانی و شئون ایمانی جامعه در هیچ عصری همه هموزن هم دیگر نمی شوند. اختلاف در مراتب هم از ابواب حکمت پروردگار است. نه در ما در همه موجودات

بنی آدم از اوستپادشاهی و گدایی بر ما یکسان است که برین در همه را پشت عبادت خم از اوست غم و شادی بر عارف چه تفاوت دارد ساقیا باده بده شادی آن کاین غم از اوست این نقش ظاهر موجودات