جهاد اكبر و جهاد اصغر

و شك نيست كه خلاف عادت زيستن، كارى بزرگ است و مشكل- الا به توفيق اللّه تعالى وتيسيره- از اين جهت رسول صلى الله عليه و آله مخالفت نفس را جهاد اكبر خوانده است و تيغ زدن با دشمن و نفس را در معرض هلاك انداختن، جهاد اصغر نام نهاده است؛ زيرا كه جهاد با دشمن كار يك باره و يك ساعته است و جهاد با نفس كارى است كه هر ساعت، بلكه هر لحظه و هر نفس مى‏بايد كرد، از بهر آن كه هر حركت و هر سكون كه نفس از سر عادت و طبيعت بدان ميل كند، چون او را مخالفت كنند و ترك آن فرمايند، هم چنان است بروى كه گوئيا او را بكشتند و از اين روى مشايخ گفته‏اند كه هر كه خواهد كه آنچه اهل دل مى‏دانند بداند و ذوق آن بيابد، بايد كه هر روز هفتاد بار و هر شب هفتاد بار بميرد، چنان كه گفت:

اين آن راه است كه جز به كم نتوان زد		تا گم نشوى در او قدم نتوان زد
روزى صد ره تو را درين ره بكشند		كاندر طلب قصاص دم نتوان زد

و هر روز و هر شب مر هفتاد مردن كار كسى بود كه به شب نيز نخسبد و دايم به روز و شب به مخالفت نفس زندگانى كند.

اما آن كه همه روز، به مصلحت و كار راستى دنيا و اكل و شهوات مشغول بود و همه شب، خوش بخسبد و از درد دل درويشان و سوختگان فارغ و آسوده باشد او را اين كار چه خبر بود. و مشايخ گفته‏اند: كه هر كس كه پندارد كه او را در اين راه فتحى شود، بى‏مجاهده و مخالفت نفس او، در غلط است.

و گفته‏اند:

هر كه او را در بدايت اين كار ايستادنى نبوده باشد، در نهايت نيز او را نشستى نباشد.

و گفته‏اند:

الْحَرَكَةُ بَرَكَةٌ .

و حركات ظاهر موجب بركات باطن باشد.

از عارفى روايت كرده‏اند كه گفت:

از خال خود شنيدم كه مى‏گفت: اى جوانان! بكوشيد و سعى كنيد پيش از آن كه هم چون من ضعيف شويد و در تقصير بمانيد.

و آن عارف گفت:

در آن وقت كه او اين سخن مى‏گفت، هيچ جوانى در عبادت كردن به وى نمى‏رسيد و طاقت مجاهده وى نداشت!!

و مشايخ گفته‏اند:

بنياد اين كار بر سه چيز است:

1- نخوردن الّا به وقت فاقه يعنى گرسنگى سخت.

2- و نخفتن الّا به وقت غلبه خواب.

3- و سخن نگفتن الّا به وقت ضرورت.

و گفته‏اند:

كسى به درجه صالحان نرسد، تا وقتى كه از اين شش آستانه نگذرد:

اول: درِ نعمت بر خود ببندد-/ به اين معنى كه حتى در حلال به ضرورت اكتفا كند-/ و درِ سختى بگشايد.

دوم: درِ عزّ ببندد و درِ خوارى و مذلّت بگشايد.

سوم: درِ راحت ببندد و درِ سعى و اجتهاد بگشايد.

چهارم: درِ خواب ببندد و درِ بيدارى بگشايد.

پنچم: درِ توانگرى ببندد و درِ درويشى بگشايد.

ششم: درِ امل ببندد و درِ كار راستى مرگ، بگشايد.

به قول حكيم صفاى اصفهانى:

اى بنده ز بود خويش لا شو		بگذر زسر منى و ما شو
بيگانه زپادشاه كثرت‏		با بنده وحدت آشنا شو
حق وحدت باقى است و فانى‏		در وحدت باقى خدا شو
بر غيب و شهود شاه مطلق‏		سلطان وجود را گدا شو
با وحدت ذات خويش مشغول‏		وارسته زقيد ما سوا شو
بى‏وضع و متى و اين فارغ‏		از چون و چگونه و چرا شو
اين ارض و سماست پرده دل‏		از ارض منزّه و سما شو
از هر چه كدورت است شو صاف‏		هم مسلك سيرت صفا شو

منبع :

نظرات کاربران (0)

ارسال دیدگاه