عاشورا و انتظار(رهيافتها)
با پيوندها به تحليل ميرسيم و با تحليلها به رهيافتها. هر كدام از تحليلها، ميتواند پيام آور رهيافت يا رهيافتهايي باشد. آن جا كه يوسف (ع) با خواب عزيز مصر، به دو برنامه هفت ساله ميرسد و مصر را از قحطي و گرسنگي نجات ميدهد. چرا نتوان با اين همه پيوند و تحليل، به رهيافتها و در نتيجه به برنامهريزي و موضعگيري مناسب رسيد؟!.
اين رهيافتها (هم چون سيره تربيتي، اخلاقي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي و مديريتي آن حضرت)، ميتواند اساس برنامهريزيهاي راهبردي و كلان جامعه منتظر و حكومت ديني باشد.
1. تبيين فرهنگ عاشورا
اگر ((عاشورا)) پشتوانه فرهنگي ((انتظار)) است؛ پس در جهت تبيين حركت عاشورا و نيز برگزاري هر چه باشكوهتر مراسم عاشورا و معرفي اسوههاي جاويدان آن، بايد تلاش دو چندان كرد.
خيلي فرق است بين اين كه به ((عاشورا))، به عنوان پشتوانه و عقبه فرهنگي و الهامپذيرِ انتظار نگاه شود؛ يا يك سنت برخاسته از عواطف و احساسات قومي.
رسانههاي عمومي - به خصوص صدا و سيما -، حوزههاي علميه و مراكز فرهنگي، نقشي حياتي و اساسي در غنا بخشيدن به اين فرهنگ دارند.
((كربلا)) دانشگاه بزرگي است با كلاسها و درسهاي بسيار. ابعاد و آموزههاي اين دانشگاه بزرگ، هنوز هم بر بسياري پوشيده است. بايد در اين درياي عميقِ گسترده پربار، غوّاصاني ماهر و زبردست، به صيد بپردازند تا لؤلؤها و مرواريدهاي گرانبهاي آن را به چنگ آورده، در اختيار خواستاران و خريداران قرار دهند.
هنوز هم اين حركت عظيم و منشور بي نهايت، زواياي پنهان و ابعاد گستردهاي دارد كه تنها بر عاشقان رخ مينمايد. اين غزال گريز پا در كمند هر كس نميافتد! پرورش يافتگان مكتب مهدوي، امام حسين(ع) را به عنوان معيار ((سلم و حرب)) و منشأ ((الهامپذيري)) ميدانند. بايد اين معيار براي همگان به خوبي تبيين شود.
2. تبيين دين
عصر حسين (ع)، عصر غربت دين بود و عصر انتظار نيز چنين است. قيام حسين و فرزندش مهدي(ع) براي احياي دين است. منتظر مهدي، بايد از دين و ضرورت، قلمرو، و زبان آن و... تحليلي عميق داشته باشد؛ تا در اين عصر - كه عصر شبهات و فتنهها است - بتواند زمينه ساز حركت مهدي (عج) باشد.
3. الگو سازي
حسين(ع) و يارانش الگوي منتظراناند؛ از اين رو بايد در مباني فكري و ويژگيهاي رفتاري و تربيتي آنان، درنگي شايسته كرد.
4. فرهنگ بسيح
ضرورتِ درگيري و نبرد، بايستگي ((فرهنگ بسيج)) را به عنوان يك راهبرد اساسي، فراروي حكومت ديني قرار ميدهد. تقويت اين نهاد مقدس، زمينهسازي براي ظهور است.
بايد از كساني كه در هشت سال دفاع مقدس، از نبرد نهراسيدند و سختيها و مشكلات راه را به جان خريدند، تجليل كرد و سينما و ادبيات دفاع مقدس را - نه به عنوان يك تفنن - كه به عنوان يك ضرورت و هدف راهبردي نظام، پي گرفت. بسيج برخاسته از فرهنگ جبهه و شهادت است. و به گفته امام راحل ((مدرسه عشق است)). اين رهيافت شاخصه و معيار اساسي در انتخاب مسؤولان و كارگزاران است. ترويج اين فرهنگ و نهادينه كردن آن، باعث ميشود كه هر كس تكليف خود را با مهدي(ع) روشن كند؛ تا در اوج نبرد با اسبي كه در خيمه مخفي كرده، فرار نكند و مهدي(ع) را همچون حسين(ع) تنها نگذارد.
5. معرفت امام
كساني ميتوانند شعار خود را ((يا لثارات الحسين)) قرار دهند كه به مقام ((ابوت با امام)) رسيده باشند تا بتوانند خونخواه او باشند؛ اين ممكن نيست مگر با معرفت به حق امام(ع). شعار ((يا لثارات الحسين)) فقط يك شعار برخاسته از عواطف و عصبيتهاي قومي و نژادي نيست؛ بلكه برخاسته از معرفت به ((حق ولايت امام)) است. اين معرفت، معرفت به حسب و نسب و فضايل آنان نيست؛ بلكه عرفان به حق ولايت آنان است. ((الست اولي بكم من انفكسم)) و ((النبي اولي بالمؤمنين من انفسهم)). آنان از ما به ما آگاهتر و مهربانتراند و از همه كششهاي نفساني آزادند.
اين شعار، شعار كساني است كه در تولد دوم(1) خود، رسول و امام را به ابوّت برگزيدند و با درك اضطرار به وحي و حجّت، از همه تقليدها، تلقينها، هوسها، غريزهها و... جدا شدند و در اين تولد دوباره، رسول و امام را به عنوان مربي خود انتخاب كردند كه: ((انا و عليٌّ ابوا هذه الامة)).
اين درك از امام و اين آگاهي از حق ولايت ايشان، ما را به مقام ابوّت و در نتيجه خونخواهي آنان ميرساند؛ آن هم نه پدر جسماني من كه پدر روحاني، مربي، هادي و پيشواي من؛ آن هم پدري كه ((مصباح))، ((سفينه))(2)، ((ميزان))(3)، ((وارث))(4)، ((امين))(5) و ((اسوه))(6) است و سبب سعادت و رستگاري(93)، امنيت، حفظ، نجات(7)، عزت، قبولي اعمال(8) من و... است.
اين نگاه به امام و آگاهي از شؤون و آثار ولايت آنان، ثمرات و بارهاي زيادي با خود دارد و فاصله گرفتن از آن، ضررهاي جبرانناپذيري با خود به همراه دارد. از گامهاي اساسي تمامي مراكز فرهنگي و آموزشي، تبيين دقيق اين معنا از امامت - به عنوان ركن ركين اعتقادي انقلاب - است.
6. عزت
((عزّت))، اساس حركت حسيني و مهدوي است و ميتواند اساس سياست راهبردي حكومت ديني در سطح روابط بين المللي باشد. حكومت ديني - به عنوان زمينه ساز دولت كريمه مهدوي - از هرگونه رابطه و مذاكرهاي كه شائبه ذلّت داشته باشد، پرهيز ميكند. منتظر ((دولت عزيز)) (تعزّ بها الاسلام و اهله)(9)، خود بايد عزيز باشد. حسين (ع) هم ميفرمود: ((هيهات منّا الذلة)).
7. تنشزدايي
حسين (ع) آغاز كننده جنگ نبود - گرچه دشمن در تيررس او بود - چرا كه درگيري، پس از تبيين و اتمام حجت است؛ آن هم پس از آن كه دشمن آغاز كننده باشد.
منتظران مهدي نيز دو سياست ((عزّت)) و ((تنشزدايي)) را با هم دارند.
8. آمادگي
ضرورت درگيري و نبرد، بايستگي آمادگي و تجهيز را با خود دارد. بايد از الان به فكر عِدّه و عُدّه بود و با تهيه نيرو و اسلحه، در انديشه روز مصاف حق و باطل بود تا اين بار وعده خداوند به دست منتظران تحقّق يابد. آمادگي براي نبرد نهايي، از مهمترين سياستهاي راهبردي حكومتهاي ديني است.
9. جذب نيرو و تبليغ
آن جا كه حسين(ع) و مهدي(ع) از جذب نيرو و تبليغ دين دست نميكشند؛ تكليف منتظران و پيروان آنان مشخص است. جذب نيرو و تبليغ در سطح داخلي و خارجي، از تكاليف عمده حكومتهاي ديني، به عنوان زمينه سازان دولت كريمه مهدوي است.
10. اخلاق
فرياد ((هل من ناصر)) حسيني و مهدوي، همواره به گوش ميرسد بايد اين فرياد را پاسخ گفت؛ اما چگونه؟ اميرالمؤمنين(ع) و امام صادق(ع) اين چگونگي را پاسخ ميدهند:
((اعينوني بورع واجتهاد و عفة و سداد(10)؛ با پرهيزكاري و تلاش فراوان و پاكدامني و راستي مرا ياري دهيد)).
((من سرّه ان يكون من اصحاب القائم فلينتظر و ليعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر(11)؛ كسي كه دوست دارد، از ياران قائم باشد؛ بايد منتظر باشد و در همان حال، از گناهان اجتناب ورزد و خود را به اخلاق نيكو بيارايد.))
ترويج اخلاق و فضايل اخلاقي، به عنوان راهبردي اساسي در حكومت ديني مطرح است. اين سياست كلان و راهبردي به همراه راه كارهاي اجرايي آن ميتواند به عنوان يك هدف و معياري براي نقد تمامي ارگانهاي فرهنگي و آموزشي - تبليغي باشد.
11. عنايت بيشتر به زنان
با توجه به نقش زنان در قيام مهدي(ع) و حضور آنان در دولت كريمه، بايد براي رشد، اعتلا و بالندگي اين قشر مهم و مظلوم در طول تاريخ، سرمايهگذاري جدي صورت گيرد. به نظر ميرسد تاكنون آن گونه كه شايسته و در خور منزلت زنان است، كاري بايسته براي آنان صورت نگرفته است. هنوز در سطح حوزهها، مراكز علمي - فرهنگي و مديريتهاي مياني و كلان جامعه، نقش زن در حاشيه است. بايد براي تربيت و تحصيل زنان، سرمايهگذاريهاي اساسي صورت گيرد. غفلت از اين نگاه راهبردي، ضرر و زيانهاي جبران ناپذيري به انقلاب اسلامي وارد ساخته است. از اين رو تلاش دو چندان و عزمي جزم، جهت جبران اين ضايعه، ميطلبد.
پی نوشت:
1) لن يلج في ملكوت السماء من لا يولد مرتين)) (از كلمات حضرت مسيح (ع)). به ملكوت آسمان راه نمييابد؛ مگر كسي كه دو بار متولد شود. تولد اول ما در مُلك است و در اين تولد پدر ما همان پدر شناسنامهاي ما است. با تولد دوم و در آمدن از شكم غريزهها و تقليدها ميتوان به ملكوت آسمان راه يافت و در اين تولد رسول و علي پدر ما و مربي ما هستند.
2) ان الحسين مصباح الهدي و سفينة النجاة)).
3) عليٌ ميزان الاعمال)).
4) اشاره به زيارت وارث كه ائمه(ع) وارث فرهنگ وحياند و از آن پاسداري كرده و آن را از دستبرد حوادث حفظ ميكنند.
5) اشاره به زيارت امين الله.
6) لكم فيّ اسوة)). از سخنان امام حسين (ع).
7) و فاز الفائزون بولايتكم)) مفاتيح الجنان، زيارت جامعه كبيره.
8) ولاية علي بن ابيطالب حصني فمن دخل حصني امن من عذابي)).
9) بموالاتكم تقبل الطاعة المفترضة)) مفاتيح الجنان، زيارت جامعه كبيره.
10) مفاتيح الجنان، دعاي افتتاح.
11) نهج البلاغه، نامه 45.
12) منتخب الاثر، ص 497.
English