نقش دوست در سرنوشت انسان

سوره مباركه يوسف، دوستان حقيقى و دشمنان واقعى را به انسان شناسانده است. اگر زلف زندگى انسان، به دوستان واقعى او گره بخورد، رابطه‏اى ميان او و منابع خير كامل ايجاد مى‏شود كه باعث انتقال خير و نيكى و احسان خاص ايشان به انسان مى‏گردد. در سايه اين انتقال است كه انسان خاك‏نشين، به انسان عرشى و ملكوتى تبديل مى‏شود ؛ اما اگر زلف حيات انسان، به دشمنان او گره بخورد، ميان او و منابع شر، گره خورده است و باعث اخلال در حالات روان انسان مى‏شود، انسان را به منبع شر تبديل مى‏كند و او را به بى‏نهايت زير صفر مى‏كشاند :

« ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ »

 أسفل أفعل تفضيل است ؛ مانند خوب و خوب‏تر، كه خوب‏تر أفعل تفضيل است ؛ مثلاً خداوند درباره پاداش اعمال مى‏فرمايد :

 « بِأَحْسَنِ مَا كَانُواْ يَعْمَلُونَ »

نماز هشتاد سال نماز را به اندازه بهترين نماز او مى‏دهيم. ملاك، بهترين عمل است.