برآيند مفهوم دو آيه‏

خداوند در آيه پيش فرمود:

«نساؤكم حرث لكم».

زنان شما كشتزار شما هستند.

يعنى انسان بايد مواظب باشد و دقت كند كه چه زمينى را براى پرورش اولاد خود انتخاب مى‏كند؛ بايد مطمئن باشد كه همسرش انسان پاكى است كه اهل ايمان و عفت و پاكدامنى است. چنين زمينى است كه‏ «باذن ربه» فرزندانى پاك به وجود مى‏آورد.

نكته ديگر موجود در آيه اين است كه قرآن مى‏فرمايد «باذن ربه»، نه‏ «باذن اللّه». دليل اين‏كه از اسامى شريف پروردگار تنها كلمه «ربّ» در اين آيه انتخاب شده اين است كه رب به معناى مالك و پرورش‏دهنده است؛ به معناى رشددهنده و مالكى است كه با فرهنگ كامل و جامع رشد و نمو مى‏دهد و تربيت مى‏كند:

«و البلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه و الذى خبث لا يخرج إلا نكدا».

به‏عكس، اگر اين كشتزار خبيث يا بى‏دين و مشرك باشد، اگر اين كشتزار ناصالح باشد، اگر اين كشتزار بى‏عفت و بى‏عصمت باشد، اگر اين كشتزار بى‏حجاب و بد حجاب باشد، و به قول آيه سوره احزاب گرفتار تبرّج جاهليت باشد، [8] جز گياهى بى‏ريشه و به درد نخور و تلخ و بى‏خاصيت از اين كشتزار بيرون نمى‏آيد. آنچه هم كه از آن بيرون مى‏آيد بر باد است، بر فناست و لب مرز نابودى قرار دارد. او نيز بمانند ريشه‏اش‏كه همان زمين خبيث است‏به خباثت ميل مى‏كند و به طرف خباثت حركت مى‏كند.

عاقلان عالم اين معنا را درك كرده بودند و مى‏دانستند كه خداوند متعال زن را كشتزار مى‏داند و آن را شوره‏زار نمى‏پسندد. خداوند نمى‏خواهد اين كشتزار بسان كوير خالى از ايمان و عواطف و مهرورزى و خالى از اخلاق و عمل صالح باشد. اين است كه عاقلان عالم براى ازدواج به خداى خود متوسل مى‏شدند و حالت دعا به خود مى‏گرفتند؛ زيرا آن را مساله مهمى مى‏دانستند. حق هم داشتند، چون ازدواج مسأله‏اى است كه اگر خداى نكرده به انحراف بيانجامد، ديگر جاى جبران ندارد. اگر انسان خانه‏اى بسازد و يك گوشه آن خراب از آب در آيد، ضررى را تحمل مى‏كند تا آن را اصلاح كند و با صرف مقدارى پول از معمار مى‏خواهد كه اشكال به وجود آمده را رفع كند؛ يا اگر پول آدم را دزد ببرد، بالاخره روزى اين ضرر جبران مى‏شود؛ اما اگر آدم از سر شهوت همسرى انتخاب كندكه به قول قرآن سرزمين خبيثى است‏و بعد از آن زن صاحب چندين اولاد بشود و بچه‏ها به سبب زندگى در كنار چنين مادرى بى‏دين رشد كنند و حاضر به ديندار شدن هم نباشند، ديگر نه ضرر اين زن قابل جبران است و نه ضرر آن بچه‏ها.

چنين ضررى تا قيامت هم قابل جبران نيست. اصولا، خيلى چيزها در اين عالم قابل جبران نيست كه اگر انسان از آن‏ها پشيمان هم بشود نمى‏تواند ضررشان را جبران و ناراحتى حاصل از اين پشيمانى سخت را درمان كند؛ مانند درد بى‏درمان خواهد شد كه روى قلب آدم مى‏ماند و نمى‏توان براى درمان آن كارى انجام داد.