آن سه کار چیست؟

كار اول تهجّد است. كلمه تهجّد به معناى نماز شب است که در مجموع يازده ركعت است و پيش از آن‌كه مؤذن اذان صبح را بگويد بايد تمام شود: پنج نماز دو ركعتی مانند نماز صبح و يك ركعت تنها شامل حمد و سوره و قنوت و ركوع و سجود و تشهد و سلام. البته، در روایات آمده است که سجده آخرش را آن ‏قدر ادامه بدهيد كه شيطانفرياد بزند از این سجده كمرم شكست و راهم به روى او بسته شد. [9]

قنوت این نماز هم برنامه‏ها و دعاهاى مخصوصى دارد و انسان اگر بتواند باید در آن چهل مؤمن را - زنده يا مرده- دعا كند و دعا کردن به فارسى هم مانعى ندارد. خوب است انسان سيصد مرتبه هم در قنوت این نماز «العفو» بگويد و اگر كسى حوصله کافی ندارد، دعای «ربنا آتنا...» را بخواند و به ركوع برود.

پس از اين يازده ركعت، انسان آبرویی براى خود در آخرت ذخيره می‌کند و روزى دنيایش فراوان مى‏گردد. افزون بر اين، هنگامى ‏كه او وارد ركعت اول نماز شد، پروردگار بزرگ عالم گناهانش را مى‏بخشد. ارزش این نماز در آخرت را نیز كسى نمى‏داند.

كار دوم استغفار و توبه است.

«وبالأسحار هم يستغفرون».[10]

و سحرگاهان از خدا درخواست آمرزش مى‏كنند.

كار سوم انديشه در عمرگذشته وجارى شدن اشك چشم است. امام ششم، عليه‌السلام، در اين باره مى‏فرمايد: اين اشك را با دستمال پاك نكنيد، اگر هم مى‏خواهيد پاك كنيد، با دستتان به صورتتان بماليد. بگذاريد اين اشك‏ها ذخيره شوند. در روز قيامت هنگامى‏كه بنده‏اى را به طرف جهنم مى‏كشند، خطاب مى‏رسد او را نبريد، او سرمايه عظيمى پيش من دارد كه شما نمى‏دانيد و آن اين است كه در تاريكى شب - گر چه در همه عمر فقط يك بار برای خدا برخاسته است- از گذشته‏اش پشيمان شد، رنجيد و غصه‏دار شد، و سپس اشكش جارى شد. همان اشك سبب نجاتش است. او را رها كنيد!

قرآن مجيد درباره اين اشك مى‏فرمايد:

«وإذا سمعوا ما أنزل إلى الرسول ترى أعينهم تفيض من الدمع مما عرفوا من الحق يقولون ربنا آمنا فاكتبنا مع الشاهدين».[11]

و چون آنچه را كه بر پيامبر اسلام نازل شده بشنوند، ديدگانشان را مى‏بينى که به سبب آنچه از حق شناخته‏اند لبريز از اشك مى‏شود، مى‏گويند: پروردگارا، ايمان آورديم، پس ما را در زمره گواهان [به حقّانيّت پيامبر و قرآن] بنويس.

آری، آن صحابی گفت: من زندگى را براى شب مى‏خواهم و شب را براى آن ساعت سحر و ساعت سحر را هم براى استغفار و گريه و تهجّد. اما زندگى را براى روز مى‏خواهم؛ آن هم روزی طولانى و خيلى گرم كه در آن از آسمان آتش ببارد و من با كمال نشاط و شوق آن روز طولانى را روزه بگيرم و در خانه معبود و محبوبم لذّت ببرم. هم‌چنین، زندگى را براى مردم مى‏خواهم تا در میان مردم باشم و كار كسى را كه گرفتار است با نشاط رفع كنم.